Obecnie wiele par decyduje się na życie w konkubinacie, czyli w związku nieformalnym.
Para codziennie dzieli mieszkanie, rachunki i wspólne życie, ale w kwestii prawa spadkowego i dziedziczenia osoby będące w konkubinacie są traktowane jak osoby obce.
Jakie są tego konsekwencje? Czym różni się dziedziczenie w małżeństwie od dziedziczenia w konkubinacie? Jakie prawa ma partner/partnerka po śmierci drugiej osoby i jak można się zabezpieczyć?
Przeczytaj artykuł i sprawdź.
Dziedziczenie w małżeństwie
Zgodnie z polskim prawem spadkowym, jeżeli jesteście małżeństwem:
- W przypadku dziedziczenia ustawowego: małżonek dziedziczy po współmałżonku z ustawy,
- Małżonek ma prawo do zachowku,
- W przypadku śmierci małżonka, jeżeli małżonkowie mieszkali razem, drugi małżonek może korzystać z mieszkania i urządzeń domowych przez 3 miesiące od otwarcia spadku,
- Małżonek, po spełnieniu odpowiednich przesłanek, może ubiegać się o rentę po zmarłym współmałżonku,
- Małżonek jako najbliższa rodzina ma ustawowe prawo do decydowania o pochówku zmarłego.
Dziedziczenie w konkubinacie
W konkubinacie sytuacja wygląda zupełnie inaczej:
- W przypadku dziedziczenia ustawowego: partner w konkubinacie (w nieformalnym związku) nie dziedziczy z ustawy,
- Jeżeli nie sporządzono testamentu, w którym partner został wskazany jako spadkobierca – partner w konkubinacie nie dziedziczy niczego z ustawy!
- Partner w konkubinacie nie ma prawa do zachowku,
- Partner w konkubinacie nie ma uprawnienia do korzystania z mieszkania i urządzeń domowych należących do zmarłego partnera,
- Partner w konkubinacie nie nabywa prawa do renty po zmarłym partnerze,
- Partner w konkubinacie nie ma ustawowego prawa do pochówku zmarłego.
Jak zabezpieczyć partnera w konkubinacie?
Testament
W przypadku konkubinatu testament stanowi minimalną formę zabezpieczenia, jeżeli partner chce zabezpieczyć drugiego partnera.
Testament pozwala wskazać, kto ma dziedziczyć majątek.
W testamencie można zapisać mieszkanie, samochód, pieniądze lub inne przedmioty (zapis windykacyjny lub zapis zwykły).
Warto mieć na uwadze, że spadkobiercy ustawowi (rodzina) mogą podejmować próby kwestionowania testamentu, dlatego warto skonsultować prawidłowość jego sporządzenia jak również dobrze jest sporządzić go u notariusza.
Poza testamentem istnieją inne formy zabezpieczenia:
Współwłasność majątku
Podczas zakupu rzeczy można wskazać obojga partnerów jako właścicieli nabytej rzeczy. Na przykład mieszkanie kupione wspólnie przez obojga partnerów, zapisane w księdze wieczystej na obojga partnerów jako współwłaścicieli. W razie śmierci każdy z partnerów ma swoją część. Można również ustanowić taką współwłasność ułamkową, jeżeli jeden z partnerów miał większy (np. ¾), a drugi miał mniejszy (np. 1/4) wkład finansowy w zakup nieruchomości. Można już po zakupie mieszkania w ramach wzajemnych rozliczeń nakładów, przekazać jakąś część mieszkania drugiemu partnerowi (stanie się wówczas współwłaścicielem nieruchomości).
Darowizna
Można na mocy umowy darowizny przekazać część majątku partnerowi za życia.
Pełnomocnictwa i upoważnienia
Można udzielić pełnomocnictw, które umożliwią drugiemu partnerowi wgląd w sprawy medyczne, administracyjne czy bankowe.
Umowa partnerska
Można zawrzeć umowę cywilnoprawną, w której partnerzy uregulują wspólne zobowiązania i sprawy majątkowe, przedstawią w umowie jak powinien wyglądać podział. Co ważne, umowa taka w świetle prawa spadkowego nie zastąpi testamentu (jest on niezbędny, aby partner mógł dziedziczyć po zmarłym partnerze).
Różnice pomiędzy małżeństwem a konkubinatem w zakresie prawa spadkowego i dziedziczenia
Poniżej przedstawiam krótkie porównanie – najważniejsze różnice pomiędzy małżeństwem a konkubinatem w zakresie prawa spadkowego:
- Dziedziczenie ustawowe:
- Małżeństwo – automatyczne, z góry przewidziane przez prawo.
- Konkubinat – brak dziedziczenia ustawowego, wszystko zależy od testamentu.
- Zachowek:
- Małżeństwo – małżonek ma ustawowe prawo do zachowku.
- Konkubinat – brak ustawowego prawa do zachowku.
- Mieszkanie/dom i majątek wspólny:
- Małżeństwo – jeżeli w małżeństwie obowiązywała ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, to część majątku należy do małżonka, a druga część jest przedmiotem spadku po zmarłym współmałżonku.
- Konkubinat – partner może zostać z niczym, jeżeli nie jest formalnym współwłaścicielem rzeczy.
- Renta i świadczenia:
- Małżeństwo – możliwość ubiegania się o rentę po zmarłym.
- Konkubinat – brak prawa do renty.
- Pochówek i decyzje po śmierci:
- Małżeństwo – małżonek ma prawo decydowania o pochówku.
- Konkubinat – ustawowe prawo decydowania o pochówku ma rodzina.
- Dostęp do urzędów i informacji:
- Małżeństwo – łatwy dostęp do dokumentów i spraw urzędowych.
- Konkubinat – partner traktowany jest jak osoba obca, konieczne jest stosowne pełnomocnictwo lub upoważnienie.
- Podatek od spadku:
- Małżeństwo – korzystne ulgi i zwolnienia podatkowe,
- Konkubinat – brak przywilejów w zakresie ulg podatkowych.
Tematyka dziedziczenia w przypadku konkubinatu czy związku partnerskiego (wiem, nie każdy lubi określenie „konkubinat” J) jest bardzo ważna. Miłość miłością, ale czasami ta miłość i uczucia nie wystarczą, jeżeli jedno z partnerów umrze, a nie zostały wprowadzone zabezpieczenia dla drugiego z partnerów. Znam wiele sytuacji, gdy druga osoba zostawała z niczym, w bardzo trudnym położeniu, pomimo że wraz z partnerem od lat tworzyła nie tylko związek, ale także miała wkład w budowanie majątku. Małżeństwo daje małżonkom automatyczne prawa do dziedziczenia z ustawy oraz wiele innych przywilejów. W przypadku konkubinatu jest inaczej. Bez odpowiednich zabezpiecz