Na czym polega zmiana?

Nowe przepisy wprowadzają rozwiązanie, dzięki któremu notariusz po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia może od razu w imieniu spadkobiercy lub zapisobiercy złożyć wniosek o wpisanie spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego do księgi wieczystej jako nowego właściciela nieruchomości.

W praktyce wygląda to następująco:

• Spadkobierca lub zapisobierca windykacyjny zgłasza notariuszowi żądanie dokonania wpisu,
• Notariusz sporządza specjalny protokół, w którym wskazuje:
  • żądanie przez spadkobiercę lub zapisobiercę windykacyjnego wpisu prawa własności,
  • oświadczenie spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego o tym, jakie nieruchomości wchodzącą w skład spadku i są objęte wnioskiem o wpis do księgi wieczystej,
• Następnie notariusz w imieniu spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego składa wniosek elektronicznie do sądu wieczystoksięgowego.

Co istotne, wniosek ten uznaje się za złożony bezpośrednio przez spadkobiercę.

Dodatkowo:

• notariusz ma obowiązek złożyć wniosek do sądu najpóźniej w dniu sporządzenia protokołu,
• czynność ta odbywa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego,
• notariusz poucza spadkobiercę o jego prawach i obowiązkach.

Jakich praw dotyczy nowelizacja?

Nowe przepisy obejmują wpis do księgi wieczystej następujących praw:

• prawo własności nieruchomości,
• użytkowanie wieczyste,
• spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Oznacza to, że uproszczona procedura znajdzie zastosowanie nie tylko przy dziedziczeniu domów czy działek, ale także mieszkań spółdzielczych oraz innych praw do nieruchomości ujawnianych w księgach wieczystych.

Podstawy prawne zmian – nowy art. 95ga

Nowelizacją wprowadzono nowy przepis w ustawie – Prawo o notariacie: art. 95ga, zgodnie z którym:

„Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia na wniosek spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego notariusz sporządza protokół, który zawiera żądanie spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego o wpis spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości w księdze wieczystej oraz oświadczenie o znanych odpowiednio spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnemu spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, własności lub użytkowaniu wieczystym nieruchomości, położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które wchodzą w skład spadku i są objęte żądaniem o złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej”.

Dodatkowo na mocy nowego przepisu: art. 95j § 2 ustawy – Prawo o notariacie:

„Nie później niż w dniu sporządzenia protokołu, o którym mowa w art. 95ga, notariusz składa za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe wniosek o wpis w księdze wieczystej, o ile następstwo prawne po osobie wpisanej jako osoba uprawniona z tytułu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości zostało wykazane odpowiednimi dokumentami”.

Ponadto na podstawie art. 95j § 2 ustawy – Prawo o notariacie notariusz ma obowiązek pouczyć spadkobiercę lub zapisobiercę windykacyjnego o możliwości złożenia wniosku o wpis prawa własności do księgi wieczystej przez notariusza.

Zgodnie zaś z art. 95j § 3 ustawy – Prawo o notariacie:

„Złożenie przez notariusza wniosku, o którym mowa w § 2, uważa się za złożenie wniosku przez spadkobiercę lub zapisobiercę windykacyjnego”.

Jak było dotychczas?

Przed wejściem w życie nowych przepisów procedura była bardziej skomplikowana:

1. spadkobierca uzyskiwał akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie sądu,
2. następnie musiał samodzielnie, odrębnie złożyć wniosek do sądu wieczystoksięgowego o wpis prawa własności do księgi wieczystej,
3. wiązało się to z dodatkowymi formalnościami, ryzykiem pomyłek.

W praktyce wiele osób zapominało o tym obowiązku, co prowadziło do niezgodności między stanem prawnym a wpisem w księdze wieczystej.

Skutki nowelizacji

Wprowadzone zmiany przynoszą szereg korzyści:

• szybszy wpis do księgi wieczystej,
• sprawniejsze ujawnienie w księdze wieczystej nowego właściciela nieruchomości,
• brak konieczności składania odrębnego wniosku przez spadkobiercę,
• ograniczenie formalności i ryzyka błędów,
• większa wygoda i bezpieczeństwo obrotu prawnego.

Co to oznacza dla spadkobierców?

Moim zdaniem nowelizacja ta jest znaczącym ułatwieniem dla osób dziedziczących nieruchomości. Cały proces: od poświadczenia dziedziczenia po złożenie wniosku do księgi wieczystej, może zostać przeprowadzony w jednym miejscu, podczas jednej wizyty u notariusza.

Dzięki temu:

• oszczędzasz czas,
• unikasz dodatkowych formalności,
• masz pewność, że formalności zostały dopełnione prawidłowo.

UWAGA! Nowelizacja ta dotyczy tylko spraw załatwianych u notariusza, czyli procedury poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Jeśli spadek potwierdza sąd, spadkobierca nadal musi samodzielnie, odrębnie złożyć wniosek o wpis prawa własności nieruchomości do księgi wieczystej.

Podsumowanie

Zmiany obowiązujące od 17 marca 2026 r. to krok w stronę uproszczenia procedur spadkowych i ich cyfryzacji. Przeniesienie obowiązku składania wniosku do księgi wieczystej na notariusza znacząco usprawnia cały proces i eliminuje jedną z najczęstszych formalności po dziedziczeniu nieruchomości.

Jeżeli planujesz uregulowanie spraw spadkowych, warto skorzystać z nowych możliwości i dopilnować, aby wpis do księgi wieczystej został dokonany od razu przez notariusza po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia, bez zbędnych formalności.

Jak myślisz? Jaka jest prawidłowa odpowiedź na te pytania?

Co się dzieje z alimentami, gdy osoba, która była zobowiązana do ich zapłaty, umiera? Czy dług przechodzi na rodzinę zmarłego?

Odpowiedź jedynie pozornie może wydawać się prosta.

W praktyce bardzo często spotykam się z myleniem dwóch zupełnie różnych sytuacji dotyczących alimentów, które z prawnego punktu widzenia trzeba wyraźnie rozróżniać.

Pierwsza z nich dotyczy obowiązku alimentacyjnego i bieżących alimentów. Druga sytuacja odnosi się do zaległych alimentów.

Dlatego spotkania dotyczące dziedziczenia alimentów zaczynam od jednego pytania:
Czy chodzi o alimenty, które już były należne, ale jeszcze nie zostały uregulowane, czy chodzi alimenty bieżące?

Odpowiedź na to pytanie często porządkuje całą sprawę.

W jaki sposób? Przeczytaj i sprawdź.

Bieżące alimenty. Czy obowiązek alimentacyjny podlega dziedziczeniu?

Nie. Obowiązek alimentacyjny nie podlega dziedziczeniu.

Obowiązek alimentacyjny jest obowiązkiem ściśle osobistym, co oznacza, że jest związany z konkretną osobą – tą, która została zobowiązana do alimentów i powinna je płacić.
W chwili śmierci zobowiązanego do alimentów sam obowiązek alimentacyjny wygasa.

Alimenty bieżące to te, które miały być płacone w określonych terminach (zazwyczaj co miesiąc). Alimenty bieżące nie przechodzą na spadkobierców zobowiązanego do ich uiszczania.

To oznacza, że:

• nie można „przepisać” alimentów na żonę zmarłego,
• nie można żądać dotychczasowych alimentów od spadkobierców, np. od dzieci zmarłego,
• nie można wystąpić do sądu o alimenty od spadkobierców zamiast zmarłego.

Podczas wyjaśniania tych kwestii czasami widzę rozczarowanie, ponieważ potrzeby dziecka przecież nie znikają. Prawo jednak rozdziela obowiązek alimentacyjny od długów spadkowych.

I to jest ta część, która najczęściej powoduje nieporozumienia.

Po śmierci dłużnika:

• nie powstają nowe raty alimentów,
• ustalone alimenty wygasają,
• nie można żądać od spadkobierców alimentów „zamiast” zmarłego.

Zaległe alimenty a śmierć dłużnika alimentacyjnego

Sytuacja wygląda zupełnie inaczej w przypadku zaległych alimentów.

Czasami zdarza się, że osoba zobowiązana do płacenia alimentów, nie płaci ich w ogóle albo płaci, ale jedynie częściowo, spóźnia się z płatnościami. Wówczas powstają tak zwane zaległe, niezapłacone alimenty.

Czy takie zaległe alimenty są dziedziczone?

Tak. Należności alimentacyjne, które stały się wymagalne przed śmiercią zobowiązanego do alimentów wchodzą w skład spadku.

Innymi słowy, jeżeli w chwili śmierci dłużnika alimentacyjnego istniały zaległe, niezapłacone dotychczas alimenty, to takie zaległości wchodzą do spadku i stają się długiem spadkowym.

Chodzi o alimenty, które:

• były zasądzone,
• stały się wymagalne przed śmiercią zobowiązanego,
• ale nie zostały zapłacone za życia dłużnika.

W takim przypadku mówimy o konkretnym długu, który może być dochodzony od spadkobierców i jest traktowany jak każdy inny dług spadkowy.

W praktyce oznacza to, że można dochodzić zaległych alimentów wraz z odsetkami od spadkobierców zmarłego.

UWAGA! Można je uzyskać w takim zakresie, w jakim spadkobierca dłużnika alimentacyjnego ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe. Na przykład, jeżeli spadkobierca przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to będzie odpowiadał za wszystkie długi spadkowe, w tym zaległe alimenty do wartości odziedziczonego majątku spadkowego.

W przypadku zaległości alimentacyjnych, które weszły w skład spadku, ich odzyskanie jest możliwe, ale wymaga podjęcia odpowiednich kroków prawnych. Im szybciej podjęte działania, tym większa szansa na odzyskanie należności.

Czego nie można zrobić po śmierci zobowiązanego do alimentów?

Po śmierci osoby zobowiązanej do alimentów:

• nie można żądać nowych alimentów na przyszłość od spadkobierców,
• nie można „przenieść” wydanego wyroku alimentacyjnego na inną osobę,
• nie można egzekwować alimentów przyszłych, które jeszcze nie stały się wymagalne.

To często bywa trudne emocjonalnie, zwłaszcza gdy alimenty były jedynym źródłem utrzymania dziecka.

Jakie są możliwości po śmierci zobowiązanego do alimentów?

W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentów umiera, a drugi opiekun nie jest w stanie samodzielnie utrzymać i zaspokoić wszystkich potrzeb dziecka, można rozważyć następujące rozwiązania:

• ubieganie się o rentę rodzinną dla dziecka,
• sprawdzenie, czy zachodzą podstawy do ustalenia obowiązku alimentacyjnego wobec dalszych krewnych – np. dziadków dziecka (obowiązek alimentacyjny jest wówczas ustalany od nowa, z uwzględnieniem potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych osoby, która ma być zobowiązana).

Podsumowanie

Sam obowiązek alimentacyjny nie podlega dziedziczeniu, ale zaległe alimenty wchodzą w skład spadku i długów spadkowych. Spadkobiercy nie „przejmują” obowiązku alimentacyjnego, ale mogą odpowiadać za długi spadkowe, w tym za zaległe alimenty. Po śmierci zobowiązanego do alimentów warto sprawdzić, czy dziecku przysługuje renta rodzinna albo czy obowiązek alimentacyjny można nałożyć na innych krewnych dziecka. Spadkobierca osoby, która była zobowiązana do alimentów, powinien przed podjęciem decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadku sprawdzić, czy istnieje zadłużenie alimentacyjne, czy też alimenty były płacone na bieżąco.

Para codziennie dzieli mieszkanie, rachunki i wspólne życie, ale w kwestii prawa spadkowego i dziedziczenia osoby będące w konkubinacie są traktowane jak osoby obce.

Jakie są tego konsekwencje? Czym różni się dziedziczenie w małżeństwie od dziedziczenia w konkubinacie? Jakie prawa ma partner/partnerka po śmierci drugiej osoby i jak można się zabezpieczyć?

Przeczytaj artykuł i sprawdź.

Dziedziczenie w małżeństwie

Zgodnie z polskim prawem spadkowym, jeżeli jesteście małżeństwem:

• W przypadku dziedziczenia ustawowego: małżonek dziedziczy po współmałżonku z ustawy,
• Małżonek ma prawo do zachowku,
• W przypadku śmierci małżonka, jeżeli małżonkowie mieszkali razem, drugi małżonek może korzystać z mieszkania i urządzeń domowych przez 3 miesiące od otwarcia spadku,
• Małżonek, po spełnieniu odpowiednich przesłanek, może ubiegać się o rentę po zmarłym współmałżonku,
• Małżonek jako najbliższa rodzina ma ustawowe prawo do decydowania o pochówku zmarłego.

Dziedziczenie w konkubinacie

W konkubinacie sytuacja wygląda zupełnie inaczej:

• W przypadku dziedziczenia ustawowego: partner w konkubinacie (w nieformalnym związku) nie dziedziczy z ustawy,
• Jeżeli nie sporządzono testamentu, w którym partner został wskazany jako spadkobierca – partner w konkubinacie nie dziedziczy niczego z ustawy!
• Partner w konkubinacie nie ma prawa do zachowku,
• Partner w konkubinacie nie ma uprawnienia do korzystania z mieszkania i urządzeń domowych należących do zmarłego partnera,
• Partner w konkubinacie nie nabywa prawa do renty po zmarłym partnerze,
• Partner w konkubinacie nie ma ustawowego prawa do pochówku zmarłego.

Jak zabezpieczyć partnera w konkubinacie?

Testament

W przypadku konkubinatu testament stanowi minimalną formę zabezpieczenia, jeżeli partner chce zabezpieczyć drugiego partnera.

Testament pozwala wskazać, kto ma dziedziczyć majątek.

W testamencie można zapisać mieszkanie, samochód, pieniądze lub inne przedmioty (zapis windykacyjny lub zapis zwykły).

Warto mieć na uwadze, że spadkobiercy ustawowi (rodzina) mogą podejmować próby kwestionowania testamentu, dlatego warto skonsultować prawidłowość jego sporządzenia jak również dobrze jest sporządzić go u notariusza.

Poza testamentem istnieją inne formy zabezpieczenia:

Współwłasność majątku

Podczas zakupu rzeczy można wskazać obojga partnerów jako właścicieli nabytej rzeczy. Na przykład mieszkanie kupione wspólnie przez obojga partnerów, zapisane w księdze wieczystej na obojga partnerów jako współwłaścicieli. W razie śmierci każdy z partnerów ma swoją część. Można również ustanowić taką współwłasność ułamkową, jeżeli jeden z partnerów miał większy (np. ¾), a drugi miał mniejszy (np. 1/4)  wkład finansowy w zakup nieruchomości. Można już po zakupie mieszkania w ramach wzajemnych rozliczeń nakładów, przekazać jakąś część mieszkania drugiemu partnerowi (stanie się wówczas współwłaścicielem nieruchomości).

Darowizna

Można na mocy umowy darowizny przekazać część majątku partnerowi za życia.

Pełnomocnictwa i upoważnienia

Można udzielić pełnomocnictw, które umożliwią drugiemu partnerowi wgląd w sprawy medyczne, administracyjne czy bankowe.

Umowa partnerska

Można zawrzeć umowę cywilnoprawną, w której partnerzy uregulują wspólne zobowiązania i sprawy majątkowe, przedstawią w umowie jak powinien wyglądać podział. Co ważne, umowa taka w świetle prawa spadkowego nie zastąpi testamentu (jest on niezbędny, aby partner mógł dziedziczyć po zmarłym partnerze).

Różnice pomiędzy małżeństwem a konkubinatem w zakresie prawa spadkowego i dziedziczenia

Poniżej przedstawiam krótkie porównanie – najważniejsze różnice pomiędzy małżeństwem a konkubinatem w zakresie prawa spadkowego:

• Dziedziczenie ustawowe:
  • Małżeństwo – automatyczne, z góry przewidziane przez prawo.
  • Konkubinat – brak dziedziczenia ustawowego, wszystko zależy od testamentu.
• Zachowek:
  • Małżeństwo – małżonek ma ustawowe prawo do zachowku.
  • Konkubinat – brak ustawowego prawa do zachowku.
• Mieszkanie/dom i majątek wspólny:
  • Małżeństwo – jeżeli w małżeństwie obowiązywała ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, to część majątku należy do małżonka, a druga część jest przedmiotem spadku po zmarłym współmałżonku.
  • Konkubinat – partner może zostać z niczym, jeżeli nie jest formalnym współwłaścicielem rzeczy.
• Renta i świadczenia:
  • Małżeństwo – możliwość ubiegania się o rentę po zmarłym.
  • Konkubinat – brak prawa do renty.
• Pochówek i decyzje po śmierci:
  • Małżeństwo – małżonek ma prawo decydowania o pochówku.
  • Konkubinat – ustawowe prawo decydowania o pochówku ma rodzina.
• Dostęp do urzędów i informacji:
  • Małżeństwo – łatwy dostęp do dokumentów i spraw urzędowych.
  • Konkubinat – partner traktowany jest jak osoba obca, konieczne jest stosowne pełnomocnictwo lub upoważnienie.
• Podatek od spadku:
  • Małżeństwo – korzystne ulgi i zwolnienia podatkowe,
  • Konkubinat – brak przywilejów w zakresie ulg podatkowych.

Tematyka dziedziczenia w przypadku konkubinatu czy związku partnerskiego (wiem, nie każdy lubi określenie „konkubinat” J) jest bardzo ważna. Miłość miłością, ale czasami ta miłość i uczucia nie wystarczą, jeżeli jedno z partnerów umrze, a nie zostały wprowadzone zabezpieczenia dla drugiego z partnerów. Znam wiele sytuacji, gdy druga osoba zostawała z niczym, w bardzo trudnym położeniu, pomimo że wraz z partnerem od lat tworzyła nie tylko związek, ale także miała wkład w budowanie majątku. Małżeństwo daje małżonkom automatyczne prawa do dziedziczenia z ustawy oraz wiele innych przywilejów. W przypadku konkubinatu jest inaczej. Bez odpowiednich zabezpiecz

Spełniasz jedno ze swoich największych marzeń.

Wykańczasz swoje gniazdko, cieszysz się na samą myśl o urządzaniu i przeprowadzce.

Nastaje ten dzień.

W końcu! Wprowadzasz się.

I…

I radość znika, a pojawiają się rozczarowanie a z czasem frustracja.

Dlaczego?

Zamiast wymarzonej ciszy i spokoju masz uciążliwe hałasy, ciężki i głośny sprzęt pod oknami sypialni (uruchamiany wczesnym porankiem akurat wtedy kiedy Ty jeszcze śpisz) albo codzienne głośne imprezy lub bardzo nieprzyjemne zapachy z sąsiedniej nieruchomości.

W idealnym świecie sąsiedzi żyją w zgodzie, pomagają sobie i szanują się wzajemnie.

Rzeczywistość bywa różna. Hałasy, śmieci na klatce czy nieustanne kłótnie zza ściany potrafią skutecznie uprzykrzyć codzienność.

Aby przybliżyć ten temat, posłużę się krótką historią.

Historia immisji sąsiedzkich

Zamiast spokoju i zieleni – ciężarówki pod oknem.

Pani Anna z rodziną zamieszkała w spokojnej okolicy pod miastem. Miało być cicho, zielono, idealnie dla dzieci. Początkowo wszystko zapowiadało się dobrze. Niestety kilka miesięcy po jej wprowadzeniu się, sąsiednią działkę zakupił pan Marek.

Zamiast typowego domu jednorodzinnego  postawił na niej ogromny garaż, zaczął zwozić ciężarówki, koparki, wywrotki. Sprzęt stał tuż przy granicy działki. Pan Marek codziennie od 5:00 – 6:00 rano odpalał ciężarówki, naprawiał pojazdy, ładował coś w hałasie. Mimo, że jego działka i działki w okolicy były przeznaczone wyłącznie pod zabudowę domów jednorodzinnych, to działka pana Marka wyglądała jakby ktoś urządził tam bazę transportowo-logistyczną.

Rodzina pani Anny próbowała rozmawiać, ale sąsiad był nieugięty. Twierdził, że „na swojej działce może robić, co chce”. Przez wiele miesięcy życie rodziny zamieniło się w koszmar: hałas, spaliny, nieustanny ruch.

Czy sąsiad ma rację, twierdząc, że na swojej nieruchomości może robić co tylko zechce?

Nie do końca.

Prawo do spokojnego korzystania z nieruchomości

Polskie prawo cywilne chroni właścicieli i użytkowników nieruchomości przed nadmiernymi uciążliwościami ze strony sąsiadów.

Zgodnie z art. 144 kodeksu cywilnego: „Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych”.

Co to są immisje i kiedy sąsiad narusza Twoje prawa?

Jest to tak zwany zakaz immisji. Czym są immisje?  To wszelkie działania lub zjawiska po stronie sąsiada, które wpływają na Twoją nieruchomość w sposób nadmierny, na przykład:

• hałas,
• spaliny,
• drgania,
• zapachy (np. hodowla drobiu),
• natężony ruch pojazdów,
• pozbawienie dostępu do światła,
• zasłonięcie widoku (np. przez budowę wysokiego budynku lub ogrodzenia),
• zmiana stosunków wodnych (np. podwyższenie terenu powodujące spływanie wód opadowych na sąsiednią działkę).

W praktyce oznacza to, że sąsiad nie może robić na swojej działce wszystkiego, co mu się podoba. Powinien korzystać ze swojej nieruchomości tak, aby nie zakłócać spokoju właścicieli sąsiednich działek ponad przeciętną miarę.

Zatem, aby móc nazwać jakieś działanie immisją, uciążliwości muszą występować ponad przeciętną miarę. W każdym sąsiedztwie coś się dzieje, więc nie każde działanie czy hałas są niedozwolone. Dlatego wszelkie tego typu sytuacje należy oceniać rozsądnie! Trzeba brać pod uwagę rodzaj naruszeń, ich częstotliwość, w jakich porach występują, źródło, przyczyny, skutki dla ludzi.

Przeciętna miara określona w art. 144 k.c.

Przeciętna miara jest wyznaczana na podstawie:

1. Społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości – sposobu przeznaczenia nieruchomości, rodzaju zabudowy i działalności, jaka jest dozwolona i typowa w danym miejscu. Na przykład: Na osiedlu domów jednorodzinnych nocne imprezy są uznawane za ponad przeciętną miarę. W dzielnicy przemysłowej hałas maszyn w ciągu dnia może być uznany za akceptowalny.

2. Stosunków miejscowych – lokalnych zwyczajów, charakteru okolicy, rodzaju zabudowań w okolicy.

Zatem co można zrobić, gdy dobrosąsiedzkie relacje przestają istnieć, a sytuacja zaczyna wpływać na Twój spokój i komfort?

Spokojnie. Są na to rozwiązania prawne.

Sposoby rozwiązania problemu

Rozmowa i polubowne rozwiązanie sporu

Zanim sięgniesz po środki prawne, spróbuj porozmawiać. Wiele konfliktów udaje się rozwiązać zwykłą, spokojną rozmową.

Bardzo często sąsiad nawet nie zdaje sobie sprawy, że jego zachowanie przeszkadza innym.  Warto więc zacząć od kulturalnego zwrócenia uwagi i opowiedzenia o swoim dyskomforcie.

Pisemne wezwanie do zaprzestania immisji

Jeżeli rozmowy nie przyniosą żadnego efektu, a uciążliwości są ponad przeciętną miarę, możesz pisemnie wezwać sąsiada do zaprzestania immisji.

Z doświadczenia wiem, że często najlepsze rezultaty przynoszą wezwania sporządzone i wysłane przez prawnika.

Pozew o immisje

Jeżeli powyższe metody zawiodły, możesz dochodzić swoich praw w sądzie.

Wymaga to złożenia pozwu z żądaniem:

• zaprzestania immisji,
• przywrócenia stanu zgodnego z prawem,
• nakazania lub zakazania odpowiednich działań,
• odszkodowania, jeżeli wskutek immisji poniosłeś szkodę (np. spadek wartości nieruchomości, koszty leczenia, uszkodzenia budynku).

Pamiętaj! W każdej sprawie warto zgromadzić dowody: nagrania, zdjęcia, świadków, notatki z interwencji policji.

Pozew o immisje to nie jedyny sposób na rozwiązanie problemu. Działania sąsiada mogą naruszać inne przepisy. Warto to sprawdzić.

Sprawdzenie przeznaczenia terenu

Ustal, czy sąsiad może prowadzić działalność, która w sposób nadmierny zakłóca korzystanie z Twojej nieruchomości. W tym celu warto sprawdzić: Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP) – dostępny w urzędzie gminy lub online. Jeżeli działka jest przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, to działalność usługowa, transportowa czy warsztatowa może być niedozwolona.

Jeżeli sąsiad prowadzi działalność sprzeczną z planem miejscowym, można zgłosić to do: Nadzoru Budowlanego (PINB), Urzędu Gminy (Miasta).

Zgłoszenie uciążliwości do odpowiednich instytucji

Działalność sąsiada może naruszać różne przepisy, nie tylko plan zagospodarowania przestrzennego.

Problem można zgłosić do:

• Inspekcji Ochrony Środowiska – przy hałasie, spalinach, emisji zanieczyszczeń,
• Straży Miejskiej lub Policji – przy uciążliwościach w godzinach ciszy nocnej, głośnych imprezach czy ruchu ciężarówek,
• Nadzoru Budowlanego – gdy obiekty (np. hale, wiaty, garaże) powstały bez zezwoleń lub niezgodnie z przeznaczeniem.
• Urzędu Gminy (Miasta) oraz innych podmiotów kontrolujących przedsiębiorców, na przykład  Inspekcji Sanitarnej, Nadzoru Budowlanego – jeżeli faktycznie jest prowadzona działalność gospodarcza, ale nie została ona zgłoszona do ewidencji lub jest wykonywana bez wymaganych zezwoleń np. bez zgód środowiskowych.

Sprawy dotyczące immisji sąsiedzkich bywają skomplikowane. Często wymagają także: analizy planu zagospodarowania, przygotowania dokumentacji dowodowej, kontaktów z urzędami, prowadzenia korespondencji lub sprawy sądowej.

Warto skonsultować się z adwokatem, który oceni, czy są podstawy prawne do działania, pomoże przygotować odpowiednie pisma, pomoże zebrać dowody (np. opinie biegłych, nagrania, dokumentację), może reprezentować Cię w sądzie lub w kontaktach z urzędami, doradzi, jakie rozwiązanie będzie odpowiednie w określonej sytuacji.

Podsumowanie

To, że ktoś jest właścicielem określonej nieruchomości, nie daje mu prawa do urządzenia na niej placu budowy czy bazy transportowej. Prawo chroni mieszkańców przed uciążliwym sąsiedztwem.

Zanim jednak sięgniesz po ostateczne środki, warto zacząć od spokojnej rozmowy, a jeżeli to nie przyniesie skutku, możesz skorzystać z przysługujących Ci praw.

Rozstania rzadko kiedy bywają proste. Emocje, podział majątku, alimenty, kontakty. W tym wszystkim łatwo zapomnieć o tym, jakie są skutki prawne rozstania w kontekście prawa spadkowego i dziedziczenia.

Klienci często pytają: „Czy były mąż/była żona po mnie dziedziczy?” albo: „Co z dziedziczeniem, gdy sprawa rozwodowa trwa, ale wyrok jeszcze nie zapadł?”

Tematyka ta jest bardzo ważna, a jednak mam wrażenie, że często jest pomijana lub zapominana i odkładana na bok. Natomiast skutki prawne niewiedzy mogą być bardzo poważne!

W poniższym artykule postaram się przybliżyć Ci temat dziedziczenia po rozstaniu i odpowiedzieć na najważniejsze pytania:

• Czy były małżonek dziedziczy spadek?
• Kiedy były małżonek nie ma prawa do spadku po małżonku?
• Co się dzieje z dziedziczeniem po małżonku, gdy sprawa rozwodowa jest w toku?
• Jakie skutki prawne dla dziedziczenia ma separacja małżonków?

Dziedziczenie po rozwodzie

Wyobraź sobie taką sytuację: prawomocny rozwód za tobą, dokument w szufladzie, każde z Was idzie w swoją stronę.
I tutaj dobra wiadomość. W przypadku uzyskania prawomocnego rozwodu, sytuacja jest jasna i jednoznaczna.

Z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie byli małżonkowie nie dziedziczą po sobie z ustawy ani nie mają prawa do zachowku.

Małżeństwo zostało zakończone prawomocnie, prawo do dziedziczenia po sobie również.

Co jest istotne? Orzeczenie rozwodu musi być prawomocne.

Po uzyskaniu prawomocnego wyroku rozwodowego były małżonek może dziedziczyć po swoim byłym małżonku jedynie na podstawie testamentu.

Jeżeli więc w trakcie trwania małżeństwa sporządziłeś testament, w którym jako spadkobiercę lub zapisobiercę wskazałeś małżonka, a następnie rozwiedliście się i nie chcesz, żeby były małżonek dziedziczył po Tobie, pamiętaj, aby zmienić testament.  

Czy małżonek w trakcie rozwodu ma prawo do spadku z ustawy?

Odpowiedź na to pytanie często zaskakuje moich Klientów, szczególnie wówczas, gdy małżonkowie od lat ze sobą nie zamieszkują i prowadzą osobne życia.

Wielu osobom wydaje się, że jeśli rozwód jest „na ostatniej prostej”, to drugi małżonek już nic nie odziedziczy.

To niestety nieprawda. Jest to mit, który może prowadzić do wielu bardzo bolesnych i kosztownych sytuacji oraz komplikacji.

Z przepisów prawa spadkowego wynika, że dopóki rozwód nie jest prawomocny, małżonkowie nadal dziedziczą po sobie ustawowo.

Dlaczego tak się dzieje?
Ponieważ z punktu widzenia prawa mąż i żona nadal są formalnie małżeństwem.
Fakt, że postępowanie rozwodowe trwa i relacja pomiędzy małżonkami już nie istnieje, nie ma żadnego znaczenia.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli mąż lub żona umrze w trakcie sprawy rozwodowej, to drugi małżonek:

• wchodzi do kręgu spadkobierców ustawowych (razem z dziećmi bądź innymi krewnymi, np. rodzicami zmarłego),
• dziedziczy z ustawy,
• ma prawo do zachowku (np. jeżeli został pominięty w testamencie),

Innymi słowy: postępowanie rozwodowe co do zasady nie odbiera praw do spadku po małżonku, dopóki nie zapadnie prawomocny wyrok rozwodowy.

To ogromne ryzyko dla osób w trudnych, konfliktowych związkach, szczególnie tych, które faktycznie od lat już nie istnieją, każde z małżonków żyje osobno albo małżonkowie faktycznie założyli już nowe rodziny.

Wiele osób w takiej sytuacji czuje niesprawiedliwość. Zdarzają się takie historie, kiedy pomiędzy małżonkami był duży konflikt, sąd wyznaczył już termin ogłoszenia wyroku rozwodowego, ale jeden z małżonków nagle umiera, np. ginie w wypadku samochodowym.

Co się dzieje wówczas? Czy osoba, z którą zmarły nie chciał już mieć nic wspólnego nadal ma prawo do spadku?

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia

Przepisy prawa, a dokładnie art. 940 kodeksu cywilnego przewidują pewien wyjątek. Jest nim możliwość wyłączenia małżonka od dziedziczenia, jeżeli:

• postępowanie o rozwód było w toku,
• zmarły spadkodawca żądał rozwodu z winy drugiego małżonka,
• żądanie rozwodu z winy drugiego małżonka było uzasadnione.

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia po drugim małżonku wymaga przeprowadzenia postępowania sądowego, ponieważ o takim wyłączeniu orzeka sąd.

Wniosek o wyłączenie małżonka od dziedziczenia może złożyć każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych.

Postępowanie o wyłączenie małżonka od dziedziczenia po współmałżonku jest skomplikowane, ponieważ wymaga oceny wszystkich okoliczności, w tym okoliczności dotyczących rozwodu, postępowania rozwodowego, tego na jakim etapie była sprawa o rozwód, analizy dowodów .

W praktyce warto tutaj korzystać z profesjonalnej pomocy adwokata. Takie postępowanie stanowi często jedyną szansę na sprawiedliwość dla rodziny zmarłego, która nie chce, aby osoba odpowiedzialna za rozpad małżeństwa otrzymała spadek.

Separacja sądowa a dziedziczenie po małżonku

Sądowa separacja może zostać orzeczona, jeżeli pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Nie jest to zatem rozkład trwały, lecz etap, w którym w małżeństwie nie dzieje się dobrze, istnieje jeszcze nadzieja, że małżeństwo uda się uratować.

Skutki prawne separacji są bardzo podobne do rozwodu, również w prawie spadkowym.

Oznacza to, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o separacji:

• małżonkowie nie dziedziczą po sobie,
• małżonkowie nie mają prawa do zachowku (np. jeżeli małżonek został pominięty w testamencie),
• małżonkowie mogą dziedziczyć po sobie tylko z testamentu (jeżeli zostaną w nim wskazani).

Pamiętaj jednak, aby nie mylić separacji sądowej z separacją faktyczną. Skutki są zupełnie różne, co wyjaśniam poniżej.

Separacja faktyczna a dziedziczenie po małżonku

Separacja faktyczna (nieformalna) to sytuacja, w której małżonkowie w praktyce czasowo się rozstali, nie mieszkają razem lub nie prowadzą wspólnego gospodarstwa, często żyjąc jakby byli po rozwodzie.

Taka separacja faktycznie (nieformalna) nie ma jednak żadnych konsekwencji z punktu widzenia prawa, zarówno prawa cywilnego, rodzinnego jak i prawa spadkowego.

W świetle prawa małżonkowie nadal są małżeństwem, a zatem:

• dziedziczą po sobie,
• mają prawo do zachowku (jeżeli małżonek został pominięty w testamencie).

Separacja faktyczna, czyli separacja „na słowo”, „na próbę”, „na jakiś czas” nie ma żadnego wpływu na dziedziczenie i prawo do spadku po małżonku. I nie ma znaczenia, że ostatni wspólny obiad jedliście 8 lat temu.

Podsumowanie

Nie ulega wątpliwości, że po prawomocnym orzeczeniu rozwodu małżonkowie tracą prawo do dziedziczenia po sobie z ustawy. Jednak warto pamiętać o mniej oczywistych przypadkach: separacji i śmierci jednego z małżonków w trakcie postępowania rozwodowego. Konsekwencje prawne w tych sytuacjach są różne. Każda sprawa jest inna, duże znaczenie mają okoliczności, kontekst, relacje partnerów, szczególnie wówczas, gdy rozwód jest w toku, śmierć nastąpiła nagle bądź małżonkowie od lat pozostawali w faktycznej separacji.

Prawo spadkowe jest tematem, który wielu z nas odkłada „na później”. Wiem, że temat ten nie należy do najłatwiejszych i najprzyjemniejszych. Niestety takie też w życiu bywają.

Testament bardzo często wydaje się czymś, co dotyczy tylko osób starszych lub bardzo zamożnych. Jednak to nie do końca prawda. Życie pokazuje, że warto jasno określić swoją wolę na wypadek śmierci. Pomaga to uniknąć nieporozumień, daje spokój bliskim i pokazuje ostatnią wolę zmarłego.

Przygotowałam dla Was Niezbędnik Spadkowy – krótki poradnik, który pomoże Ci podjąć decyzję, czy potrzebujesz testamentu i kiedy warto spisać testament.
Przeczytaj listę punkt po punkcie i sprawdź, czy spisanie testamentu jest Ci rzeczywiście potrzebne.

Niezbędnik Spadkowy – Checklista czy potrzebujesz testamentu

PO PIERWSZE   Czy masz majątek, który chciałbyś rozdzielić w konkretny sposób?

• Masz mieszkanie, dom, działkę, samochód, oszczędności, dzieła sztuki, papiery wartościowe?
• Chcesz, aby po Twojej śmierci majątek trafił do konkretnej osoby/ osób (niekoniecznie tylko do najbliższej rodziny)?
• Chcesz, aby po Twojej śmierci poszczególne przedmioty trafiły do konkretnej osoby/osób?

➡ Jeśli tak, testament to najlepszy sposób, by uniknąć sporów i nieporozumień oraz przedstawić swoją wolę.

PO DRUGIE   Czy żyjesz w nieformalnym związku?

• Nie jesteście małżeństwem, ale wspólnie prowadzicie dom lub macie wspólny majątek?
• Jesteście w nieformalnym związku partnerskim, żyjecie w konkubinacie?

➡ Czy partner dziedziczy bez ślubu? W świetle prawa Twój partner (konkubent) z nieformalnego związku nie dziedziczy z ustawy! Bez testamentu wszystko przypadnie spadkobiercom ustawowym.
➡ Testament pozwala zabezpieczyć partnera lub partnerkę z nieformalnego związku.

PO TRZECIE   Czy masz dzieci z różnych związków?

• Masz dzieci z różnych związków, z poprzedniego małżeństwa lub relacji?
• Chcesz w określny sposób podzielić swój majątek pomiędzy poszczególne dzieci (niekoniecznie po równo)?

➡Bez testamentu dziedziczenie będzie odbywać się na podstawie ustawy, czyli wszystkie dzieci zgodnie z ustawą dziedziczą po równo.

PO CZWARTE   Czy masz osoby, które chcesz wyróżnić albo pominąć w dziedziczeniu?

• Chcesz zapisać coś konkretnego wnukowi, przyjacielowi, organizacji charytatywnej?
• Nie chcesz, aby dana osoba dziedziczyła po Tobie?
• ➡ Bez testamentu dziedziczenie następuje na podstawie ustawy. Nie masz wtedy wpływu na to kto będzie dziedziczył.

➡ Testament pozwala Ci w pełni decydować o swoim majątku.

PO PIĄTE   Czy prowadzisz firmę lub działalność gospodarczą?

• Jesteś właścicielem firmy, prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, masz udziały w spółce udziałów?
• Zależy Ci na ochronie firmy przed podziałem lub sprzedażą po Twojej śmierci?
• Chcesz, aby firma nadal funkcjonowała po Twojej śmierci?

➡ Brak testamentu może sparaliżować firmę po Twojej śmierci.
➡ W testamencie możesz wskazać, kto ma przejąć firmę  lub jak mają zostać podzielone udziały.

➡ Zastrzegam, że sukcesja firmy, biznesu to jednak temat bardziej złożony i wymaga podjęcia wielu czynności. Sam testament nie wystarczy w pełni zabezpieczyć firmy, w szczególności jeśli chodzi o firmę prowadzoną w formie jednoosobowej działalności gospodarczej.

PO SZÓSTE   Czy chcesz uniknąć rodzinnych konfliktów?

• Wiesz, że Twoja rodzina ma różne oczekiwania co do spadku?
• Ustalałeś ustnie, rozmawiałeś z rodziną na temat swojego majątku i jego podziału po Twojej śmierci?
• Chcesz uniknąć sporów sądowych między członkami rodziny?

➡ Jasny testament może zapobiec długim procesom sądowym i napięciom między bliskimi.
➡ Testament to często najlepszy sposób na zachowanie rodzinnego spokoju (a przynajmniej na podjęcie próby zachowania rodzinnego spokoju i zgody w rodzinie).

PO SIÓDME   Czy chcesz zaoszczędzić rodzinie czasu i formalności?

• Testament może uprościć i przyspieszyć formalności związane ze stwierdzeniem nabycia spadku/poświadczeniem dziedziczenia.
• Jasny, poprawnie sporządzony testament może ograniczyć ryzyko sporów w sądzie.

➡ Dzięki temu Twoi bliscy mogą uniknąć trudności i zaoszczędzić czas.

Podsumowanie: Kiedy warto spisać testament?

• Masz jakikolwiek majątek (nawet niewielki)
• Żyjesz w związku nieformalnym
• Masz dzieci z różnych związków
• Chcesz kogoś szczególnie uhonorować lub pominąć
• Prowadzisz firmę
• Zależy Ci na spokoju w rodzinie

Jeżeli przynamniej na jedno z powyższych pytań odpowiedziałeś „tak”, warto sporządzić testament. Testament to nie tylko dokument prawny, ale także sposób na uporządkowanie swoich spraw i zadbanie o bliskich.

Wskazówka na koniec:

Testament możesz sporządzić:

• samodzielnie – Dowiedz się więcej w artykule: Testament własnoręczny- co powinien zawierać i jakie są najczęstsze błędy
• lub u notariusza (rozwiązanie bezpieczniejsze i trudniejsze do podważenia).

W pewnych przypadkach nie warto odkładać spraw na później. Decyzja, którą podejmiesz dziś, może kiedyś oszczędzić Twoim bliskim wielu problemów.

Wiele osób uważa, że jeżeli jedno z małżonków chce się rozwieść, to sąd zawsze ten rozwód orzeknie.

Tymczasem nie zawsze tak jest.

Są przypadki, kiedy sąd nie orzeknie rozwodu, nawet jeśli jeden z małżonków bardzo tego chce. Sytuacje te zostały określone w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

A zatem kiedy sąd nie może orzec rozwodu? Sprawdź.

Brak „zupełnego i trwałego rozkładu pożycia”

Zgodnie z polskim prawem, żeby doszło do rozwodu, musi nastąpić zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Co to właściwie oznacza?

• Zupełny rozkład pożycia małżeńskiego oznacza, że wygasły wszystkie więzi pomiędzy małżonkami: emocjonalna, fizyczna i gospodarcza.
• Trwały rozkład pożycia małżeńskiego oznacza, iż z okoliczności wynika, że pomiędzy małżonkami nie ma możliwości powrotu i zerwane między nimi więzi nie wrócą.

Jeżeli sąd uzna, że rozkład pożycia małżeńskiego nie jest zupełny, na przykład małżonkowie nadal współżyją (czyli istnieje więź fizyczna) albo nie jest trwały (np. niedawno się pokłócili, ale jest szansa, że więzi znowu wrócą), to nie orzeknie rozwodu.

Z praktyki mogę podpowiedzieć, że w sytuacji, gdy sąd ma wątpliwości, czy rozkład pożycia jest trwały, może odroczyć rozprawę na daleki termin i poprosić małżonków, by jeszcze raz zastanowili się nad swoją decyzją albo podjęli kroki w kierunku uratowania małżeństwa.

Sprzeczność z dobrem wspólnych małoletnich dzieci

Sąd podczas postępowania rozwodowego zawsze bierze pod uwagę dobro małoletnich dzieci małżonków. Nawet jeśli między małżonkami wszystko się skończyło i nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletnich dzieci.

Co właściwie kryje się pod pojęciem sprzeczności z dobrem wspólnych małoletnich dzieci małżonków?

Chodzi o wyjątkowe przypadki. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w praktyce każdy rozwód jest w pewien sposób sprzeczny z dobrem dziecka, ponieważ to małżeństwo powinno zabezpieczać interesy rodziny i dziecka. Przynajmniej taki jest jeden z celów tej instytucji.

Sprzeczność z dobrem małoletniego dziecka, przez którą sąd może nie orzec rozwodu to szczególne sytuacje, gdy wskutek rozwodu małżonków prawidłowy rozwój dziecka jest zagrożony lub byłby zdecydowanie gorszy niż wtedy, gdyby rozwodu nie było.

Innymi słowy, sąd może uznać, że utrzymanie małżeństwa będzie lepsze dla dzieci niż rozwód. W praktyce takie sytuacje zdarzają się niezwykle rzadko i muszą być wyjątkowo szczególne oraz poparte stosownymi opiniami psychologów.

Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego

Kolejny przypadek, kiedy rozwód nie jest dopuszczalny, to sytuacja, gdy orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Przesłanka ta jest pojęciem nieostrym i wątpię, aby kiedykolwiek komukolwiek udało się opracować jej pełną definicję. Dlaczego? Ponieważ zależy to każdorazowo od okoliczności faktycznych w danej sprawie. Ta elastyczność umożliwia sądowi zweryfikowanie w kontekście konkretnego przypadku, czy rozwód nie będzie wysoce niesprawiedliwy lub rażąco krzywdzący dla jednej ze stron.

Chodzi o takie przypadki, w których orzeczenie rozwodu mogłoby spowodować rażące pokrzywdzenie jednego z małżonków lub być niezgodne z zasadami moralności.

Przykłady:

• Małżonek od lat jest ciężko chory, potrzebuje opieki i pomocy, a druga strona chce się rozwieść i „zniknąć” z życia chorego.
• Małżonkowie wspólnie zdecydowali o aborcji płodu, w wyniku której małżonka doznała uszkodzeń wewnętrznych i stała się osobą niepełnosprawną potrzebującą stałej opieki.

Przypadek, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny

Jeśli sąd uzna, że za rozpad małżeństwa wyłączną winę ponosi jeden z małżonków (np. przez zdradę, przemoc, porzucenie), a ten właśnie małżonek chce rozwodu, to wówczas sąd nie orzeknie rozwodu.

Od tej zasady są jednak dwa wyjątki:

1) gdy małżonek niewinny wyrazi zgodę na rozwód albo

2) odmowa zgody na rozwód przez małżonka niewinnego jest w określonych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

O ile pierwszy z wyjątków jest jasny, o tyle w przypadku drugiego z nich chodzi o sytuacje, gdy odmowa małżonka niewinnego jest podyktowana takimi motywami jak zemsta, nienawiść, szykana. Przykładowo, małżonkowie faktycznie już od wielu lat ze sobą nie żyją, ale małżonek niewinny chce zrobić na złość temu drugiemu i odmawia zgody na rozwód, aby zemścić się.

Jak widzisz, prawo przewiduje przesłanki, których wystąpienie może spowodować, że sąd nie orzeknie rozwodu. Każda z tych przesłanek jest analizowana w okolicznościach konkretnej sprawy.

Zdarza się, że dwie lub więcej osób decyduje się na zakup jednej nieruchomości, na przykład z powodów rodzinnych lub inwestycyjnych. Jeszcze częściej są spotykane przypadki, gdy współwłasność nieruchomości wynika z dziedziczenia po bliskim albo z darowizny.

Życie pokazuje, że nawet najlepsze relacje mogą napotkać na trudności, a brak zgody pomiędzy współwłaścicielami czasami prowadzi do komplikacji.

Co zatem zrobić, gdy kończy się zgoda pomiędzy właścicielami jednego mieszkania?

Zacznijmy od początku. Co to jest współwłasność mieszkania?

Współwłasność oznacza, że określona nieruchomość, rzecz stanowi własność dwóch lub więcej osób. Każdy z właścicieli ma prawo do korzystania z całej nieruchomości, ale równocześnie musi respektować prawa pozostałych współwłaścicieli. Niektóre decyzje dotyczące mieszkania wymagają zgody wszystkich współwłaścicieli (jak na przykład wynajem) lub większości właścicieli zgodnie z umową albo przepisami prawa.

W prawie polskim rozróżniamy dwa podstawowe typy współwłasności:

• Współwłasność łączną (np. współwłasność małżeńską) –małżonkowie mają wspólne prawo do majątku, udziały nie są określone ułamkowo.
• Współwłasność ułamkową – najczęstsza w przypadku zakupu mieszkania przez dwie lub więcej osób, które mają określony udział w nieruchomości (np. po ½ lub ¼ i 3/4) lub w przypadku nabycia mieszkania w spadku w określonym udziale (np. po 1/3).

Dzisiejszy artykuł dotyczy współwłasności ułamkowej.

Współwłaściciele mają zarówno prawa jak i obowiązki, wynikające z przepisów kodeksu cywilnego:

• Prawo do korzystania z całej nieruchomości,
• Obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania nieruchomości (remonty, podatki, opłaty),
• Prawo do dysponowania swoim udziałem – do sprzedaży, darowizny lub ustanowienia zabezpieczenia.

Przyczyny konfliktów między współwłaścicielami

Czasami ciężko porozumieć się dwóm osobom, a co dopiero trzem czy większej liczbie osób. I tak też bywa w przypadku współwłasności nieruchomości.

Do najczęstszych przyczyn sporów pomiędzy współwłaścicielami należą:

• Chęć sprzedaży mieszkania przez jednego ze współwłaścicieli a sprzeciw pozostałych,
• Niechęć jednego lub kilku współwłaścicieli do przejęcia mieszkania przez jednego na wyłączną własność i spłaty pozostałych,
• Niechęć jednego ze współwłaścicieli do zmiany warunków korzystania,
• Różne wizje zarządzania i użytkowania mieszkania,
• Spory o podział kosztów remontów i utrzymania,
• Problemy związane z wynajmem nieruchomości,
• Różne plany na mieszkanie, np. jeden współwłaściciel chce mieszkać a drugi wynajmować.

Zatem co robić, gdy kończy się zgoda?

1. Próba rozmowy i mediacji

Moim zdaniem pierwszym i najlepszym krokiem jest próba rozwiązania konfliktu na drodze rozmowy. Bardzo często otwarta dyskusja umożliwia znalezienie rozwiązania, które satysfakcjonuje wszystkich współwłaścicieli. Niekiedy, a raczej zazwyczaj, wymaga to kompromisu ze wszystkich stron, ale jednak taka opcja jest najszybsza. Jeżeli emocje są bardzo silne, warto rozważyć pomoc mediatora lub innej osoby, która podpowie jak wypracować wspólne rozwiązanie.

Współwłaściciele mogą porozumieć się w zakresie sposobu korzystania z nieruchomości, na przykład poprzez umowne podzielenie mieszkania do korzystania (tak zwane „quoad usum”). Przykładowo: jedna osoba będzie zajmować duży pokój, druga mały, a z kuchni będą korzystać wspólnie. Możliwe jest również wspólne ustalenie, że jeden ze współwłaścicieli będzie mieszkać w mieszkaniu, ale w zamian za to pokryje koszty remontu i jego utrzymania. Można także zawrzeć porozumienie, że jedna z osób przejmie mieszkanie na wyłączną własność, spłacając pozostałe osoby w odpowiednich wspólnie ustalonych kwotach. W takim przypadku należy pójść do notariusza, który przygotuje umowę zniesienia współwłasności mieszkania. Współwłaściciele mogą także sprzedać nieruchomość, ale do tego jest konieczna zgoda wszystkich współwłaścicieli!

W przypadku nieruchomości, które można podzielić (np. dom z działką), współwłaściciele mogą dokonać podziału na mniejsze części odpowiadające ich udziałom, jeżeli umożliwiają to przepisy prawa. Niestety, w przypadku mieszkań zazwyczaj jest to niemożliwe ze względu na charakter budynku.

Jeżeli dalsze współposiadanie jest nie do zaakceptowania, najprostszym rozwiązaniem może być sprzedaż nieruchomości przez wszystkich współwłaścicieli. Uzyskane pieniądze dzieli się proporcjonalnie do udziałów. Czasem jeden ze współwłaścicieli może wykupić udziały drugiego.

2. Sprzedaż udziału

W przypadku współwłasności ułamkowej każdy ze współwłaścicieli może swobodnie dysponować swoim udziałem w nieruchomości. Może sprzedać swój udział albo go darować. Nie wymaga to zgody pozostałych współwłaścicieli. Nabywca – nowy właściciel wejdzie wówczas w miejsce poprzedniego współwłaściciela. Pamiętaj, że zasada swobodnego dysponowania udziałem we współwłasności nie dotyczy współwłasności łącznej!

3. Zniesienie współwłasności na drodze sądowej

Jeśli ugodowe próby rozwiązania sporu zawiodą, współwłaściciel może wystąpić do sądu z wnioskiem o zniesienie współwłasności nieruchomości. W przypadku, gdy współwłasność wynika z dziedziczenia, wówczas trzeba wystąpić z wnioskiem o dział spadku. W pozostałych przypadkach jest to postępowanie o zniesienie współwłasności nieruchomości.

Sąd może:

• dokonać fizycznego podziału nieruchomości (jeśli jest możliwy),
• przyznać nieruchomość na wyłączną własność jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem dokonania spłaty pozostałych współwłaścicieli,
• zarządzić sprzedaż nieruchomości w trybie przepisów o egzekucji i podział uzyskanej kwoty pomiędzy współwłaścicieli.

W postępowaniu sądowym sąd będzie brał pod uwagę rodzaj rzeczy, możliwość i sposób podziału rzeczy, interesy wszystkich współwłaścicieli, okoliczności sprawy, sytuację poszczególnych właścicieli, interes gospodarczy.

Moim zdaniem sprzedaż nieruchomości w trybie przepisów o egzekucji jest mało korzystnym rozwiązaniem, ponieważ wówczas nieruchomość może zostać sprzedana za cenę niższą niż rynkowa. Warto się wtedy zastanowić nad wspólną sprzedażą nieruchomości przez wszystkich współwłaścicieli w drodze umowy.

Przykład z życia

Anna i Marek żyjący w nieformalnym związku, kupili mieszkanie na kredyt, każdy posiadając 50% udziałów. Początkowo mieszkali razem, ale po kilku latach rozstali się. Marek chciał sprzedać mieszkanie, aby spłacić swój kredyt. Anna wolała zostawić mieszkanie i wynajmować, by mieć dodatkowy dochód. Brak porozumienia doprowadził do tego, że Marek przestał uczestniczyć w kosztach remontu i utrzymania mieszkania, a Anna nie mogła wynająć mieszkania bez zgody Marka. Anna złożyła wniosek do sądu o zniesienie współwłasności. Sąd przyznał Annie mieszkanie na własność za odpowiednią spłatą na rzecz Marka.

Pamiętaj:

• Współwłaściciel ma prawo do wynagrodzenia, jeśli drugi właściciel korzysta z jego udziału i uzyskuje z tego korzyści (np. z wynajmu).
• Jeśli jeden ze współwłaścicieli nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, drugi ma prawo domagać się zwrotu połowy poniesionych wydatków,
• Każdy ze współwłaścicieli (nie dotyczy to współwłasności łącznej małżeńskiej) może żądać zniesienia współwłasności.

Współwłasność mieszkania to rozwiązanie, które wymaga nie tylko finansowego zaangażowania, ale także dobrej komunikacji pomiędzy współwłaścicielami. Zdarza się, że interesy współwłaścicieli są zupełnie różne, co prowadzi do konfliktów.

Każda sytuacja jest indywidualna, dlatego warto w przypadku sporu zasięgnąć porady prawnika, który pomoże dobrać najlepszą strategię i zadba o Twoje interesy.

Śmierć kogoś bliskiego to nie tylko trudny moment, lecz często konieczność zajęcia się formalnościami i uregulowania spraw majątkowych.

Prawdopodobnie prędzej czy później w swoim życiu usłyszysz o postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku.

Postępowanie to toczy się przed sądem i ma na celu potwierdzenie, kto jest spadkobiercą po zmarłym. Jeśli jest kilku spadkobierców, sąd wskazuje również, w jakich częściach (udziałach) poszczególni spadkobiercy dziedziczą spadek. Postępowanie toczy się na wniosek, czyli aby sąd wszczął taką procedurę potrzebne jest złożenie odpowiedniego wniosku. Sąd wydaje postanowienie, w którym formalnie wskazuje, kto jest spadkobiercą po danej osobie. Jest to bardzo ważny dokument, ponieważ bez niego trudno jest cokolwiek zrobić z odziedziczonym majątkiem, na przykład sprzedać nieruchomość czy wypłacić pieniądze z konta zmarłego.

Kto może zainicjować taką sprawę? I od czego zacząć?

Czasami moi Klienci przychodzą z przekonaniem, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć jedynie spadkobierca.

Nic bardziej mylnego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a konkretnie z art. 1025 § 1 k.c. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca w tym interes.

Co to właściwie oznacza?

To znaczy, że wydanie przez sąd postanowienia może mieć wpływ na prawa lub sytuację osoby, która taki wniosek składa. Innymi słowy, brak postanowienia spadkowego stanowi dla określonej osoby lub podmiotu przeszkodę do realizacji jego praw.

Na przykład, jeśli sąd potwierdzi, że to Ty dziedziczysz, możesz przejąć dom, spłacić długi albo dochodzić zachowku. Jeśli nie jesteś spadkobiercą, ale pożyczyłeś zmarłemu pieniądze, możesz chcieć wiedzieć, kto teraz odpowiada za spłatę długu, aby zgłosić się do tej osoby po odzyskanie pieniędzy lub założyć sprawę sądową o zapłatę.

Katalog osób uprawnionych do złożenia wniosku

Nie istnieje zamknięty katalog osób czy podmiotów, które mogą złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Przepis został tak sformułowany, aby można było w zależności od konkretnego przypadku i okoliczności danej sprawy, ocenić czy dana osoba ma interes w złożeniu takiego wniosku.

Przede wszystkim taki interes mają osoby, które uważają, że są spadkobiercami. Jeżeli zaś wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa jakikolwiek inny podmiot, to wówczas sąd będzie sprawdzał, czy w danej sytuacji ten podmiot ma interes, aby złożyć wniosek.

Do najważniejszych osób i podmiotów, które mogą złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należą:

• spadkobiercy ustawowi (np. dzieci, małżonek, rodzice),
• spadkobiercy testamentowi (wskazani w testamencie),
• spadkobiercy spadkobierców (np. dzieci zmarłego spadkobiercy),
• zapisobiercy i dalsi zapisobiercy,
• zapisobiercy windykacyjni,
• uprawnieni do zachowku,
• wierzyciele zmarłego spadkodawcy (np. bank),
• wierzyciele spadkobierców,
• wierzyciele zapisobierców,
• osoby, które kupiły udział w spadku lub spadek,
• współwłaściciele nieruchomości jeśli jeden ze współwłaścicieli zmarł,
• wspólnik w spółce, jeśli zmarł jeden ze wspólników.

W jakim celu składa się taki wniosek?

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie jest obowiązkowy, lecz w praktyce często konieczny. Bez formalnego potwierdzenia, kto jest spadkobiercą trudno sprzedać lub podzielić majątek, uregulować długi zmarłego, wypłacić pieniądze z konta zmarłego spadkodawcy.

Wniosek można złożyć w dowolnym momencie, ponieważ nie ma żadnego konkretnego terminu na jego złożenie.

Z doświadczenia wiem jednak, że im szybciej tym lepiej, gdyż można wtedy łatwiej załatwić formalności i uporządkować sprawy po zmarłym.

Jak złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca pobytu zmarłego. Do wniosku trzeba dołączyć:

• akt zgonu spadkodawcy,
• testament (jeśli istnieje),
• odpisy aktów urodzenia/małżeństwa,
• dane wszystkich potencjalnych spadkobierców.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku to pierwszy krok do uporządkowania spraw po śmierci bliskiej osoby.

Czy zawsze trzeba iść do sądu?

Nie.

Masz dwie możliwości:

1. sąd – złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku,
2. notariusz – może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia. Z takiej możliwości mogą skorzystać spadkobiercy zmarłego. Kiedy? Co do zasady, jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni i są w stanie wszyscy razem stawić się u notariusza. Wówczas jest to szybka i prosta opcja.

Masz wątpliwości, czy możesz złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku? Nie wiesz jak wygląda postępowanie i co musisz przygotować? Skontaktuj się ze mną. Wyjaśnię Ci krok po kroku, jakie masz możliwości i jak mogę Ci pomóc.