Na czym polega zmiana?

Nowe przepisy wprowadzają rozwiązanie, dzięki któremu notariusz po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia może od razu w imieniu spadkobiercy lub zapisobiercy złożyć wniosek o wpisanie spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego do księgi wieczystej jako nowego właściciela nieruchomości.

W praktyce wygląda to następująco:

• Spadkobierca lub zapisobierca windykacyjny zgłasza notariuszowi żądanie dokonania wpisu,
• Notariusz sporządza specjalny protokół, w którym wskazuje:
  • żądanie przez spadkobiercę lub zapisobiercę windykacyjnego wpisu prawa własności,
  • oświadczenie spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego o tym, jakie nieruchomości wchodzącą w skład spadku i są objęte wnioskiem o wpis do księgi wieczystej,
• Następnie notariusz w imieniu spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego składa wniosek elektronicznie do sądu wieczystoksięgowego.

Co istotne, wniosek ten uznaje się za złożony bezpośrednio przez spadkobiercę.

Dodatkowo:

• notariusz ma obowiązek złożyć wniosek do sądu najpóźniej w dniu sporządzenia protokołu,
• czynność ta odbywa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego,
• notariusz poucza spadkobiercę o jego prawach i obowiązkach.

Jakich praw dotyczy nowelizacja?

Nowe przepisy obejmują wpis do księgi wieczystej następujących praw:

• prawo własności nieruchomości,
• użytkowanie wieczyste,
• spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Oznacza to, że uproszczona procedura znajdzie zastosowanie nie tylko przy dziedziczeniu domów czy działek, ale także mieszkań spółdzielczych oraz innych praw do nieruchomości ujawnianych w księgach wieczystych.

Podstawy prawne zmian – nowy art. 95ga

Nowelizacją wprowadzono nowy przepis w ustawie – Prawo o notariacie: art. 95ga, zgodnie z którym:

„Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia na wniosek spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego notariusz sporządza protokół, który zawiera żądanie spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego o wpis spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości w księdze wieczystej oraz oświadczenie o znanych odpowiednio spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnemu spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, własności lub użytkowaniu wieczystym nieruchomości, położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które wchodzą w skład spadku i są objęte żądaniem o złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej”.

Dodatkowo na mocy nowego przepisu: art. 95j § 2 ustawy – Prawo o notariacie:

„Nie później niż w dniu sporządzenia protokołu, o którym mowa w art. 95ga, notariusz składa za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe wniosek o wpis w księdze wieczystej, o ile następstwo prawne po osobie wpisanej jako osoba uprawniona z tytułu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości zostało wykazane odpowiednimi dokumentami”.

Ponadto na podstawie art. 95j § 2 ustawy – Prawo o notariacie notariusz ma obowiązek pouczyć spadkobiercę lub zapisobiercę windykacyjnego o możliwości złożenia wniosku o wpis prawa własności do księgi wieczystej przez notariusza.

Zgodnie zaś z art. 95j § 3 ustawy – Prawo o notariacie:

„Złożenie przez notariusza wniosku, o którym mowa w § 2, uważa się za złożenie wniosku przez spadkobiercę lub zapisobiercę windykacyjnego”.

Jak było dotychczas?

Przed wejściem w życie nowych przepisów procedura była bardziej skomplikowana:

1. spadkobierca uzyskiwał akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie sądu,
2. następnie musiał samodzielnie, odrębnie złożyć wniosek do sądu wieczystoksięgowego o wpis prawa własności do księgi wieczystej,
3. wiązało się to z dodatkowymi formalnościami, ryzykiem pomyłek.

W praktyce wiele osób zapominało o tym obowiązku, co prowadziło do niezgodności między stanem prawnym a wpisem w księdze wieczystej.

Skutki nowelizacji

Wprowadzone zmiany przynoszą szereg korzyści:

• szybszy wpis do księgi wieczystej,
• sprawniejsze ujawnienie w księdze wieczystej nowego właściciela nieruchomości,
• brak konieczności składania odrębnego wniosku przez spadkobiercę,
• ograniczenie formalności i ryzyka błędów,
• większa wygoda i bezpieczeństwo obrotu prawnego.

Co to oznacza dla spadkobierców?

Moim zdaniem nowelizacja ta jest znaczącym ułatwieniem dla osób dziedziczących nieruchomości. Cały proces: od poświadczenia dziedziczenia po złożenie wniosku do księgi wieczystej, może zostać przeprowadzony w jednym miejscu, podczas jednej wizyty u notariusza.

Dzięki temu:

• oszczędzasz czas,
• unikasz dodatkowych formalności,
• masz pewność, że formalności zostały dopełnione prawidłowo.

UWAGA! Nowelizacja ta dotyczy tylko spraw załatwianych u notariusza, czyli procedury poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Jeśli spadek potwierdza sąd, spadkobierca nadal musi samodzielnie, odrębnie złożyć wniosek o wpis prawa własności nieruchomości do księgi wieczystej.

Podsumowanie

Zmiany obowiązujące od 17 marca 2026 r. to krok w stronę uproszczenia procedur spadkowych i ich cyfryzacji. Przeniesienie obowiązku składania wniosku do księgi wieczystej na notariusza znacząco usprawnia cały proces i eliminuje jedną z najczęstszych formalności po dziedziczeniu nieruchomości.

Jeżeli planujesz uregulowanie spraw spadkowych, warto skorzystać z nowych możliwości i dopilnować, aby wpis do księgi wieczystej został dokonany od razu przez notariusza po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia, bez zbędnych formalności.

Jak myślisz? Jaka jest prawidłowa odpowiedź na te pytania?

Co się dzieje z alimentami, gdy osoba, która była zobowiązana do ich zapłaty, umiera? Czy dług przechodzi na rodzinę zmarłego?

Odpowiedź jedynie pozornie może wydawać się prosta.

W praktyce bardzo często spotykam się z myleniem dwóch zupełnie różnych sytuacji dotyczących alimentów, które z prawnego punktu widzenia trzeba wyraźnie rozróżniać.

Pierwsza z nich dotyczy obowiązku alimentacyjnego i bieżących alimentów. Druga sytuacja odnosi się do zaległych alimentów.

Dlatego spotkania dotyczące dziedziczenia alimentów zaczynam od jednego pytania:
Czy chodzi o alimenty, które już były należne, ale jeszcze nie zostały uregulowane, czy chodzi alimenty bieżące?

Odpowiedź na to pytanie często porządkuje całą sprawę.

W jaki sposób? Przeczytaj i sprawdź.

Bieżące alimenty. Czy obowiązek alimentacyjny podlega dziedziczeniu?

Nie. Obowiązek alimentacyjny nie podlega dziedziczeniu.

Obowiązek alimentacyjny jest obowiązkiem ściśle osobistym, co oznacza, że jest związany z konkretną osobą – tą, która została zobowiązana do alimentów i powinna je płacić.
W chwili śmierci zobowiązanego do alimentów sam obowiązek alimentacyjny wygasa.

Alimenty bieżące to te, które miały być płacone w określonych terminach (zazwyczaj co miesiąc). Alimenty bieżące nie przechodzą na spadkobierców zobowiązanego do ich uiszczania.

To oznacza, że:

• nie można „przepisać” alimentów na żonę zmarłego,
• nie można żądać dotychczasowych alimentów od spadkobierców, np. od dzieci zmarłego,
• nie można wystąpić do sądu o alimenty od spadkobierców zamiast zmarłego.

Podczas wyjaśniania tych kwestii czasami widzę rozczarowanie, ponieważ potrzeby dziecka przecież nie znikają. Prawo jednak rozdziela obowiązek alimentacyjny od długów spadkowych.

I to jest ta część, która najczęściej powoduje nieporozumienia.

Po śmierci dłużnika:

• nie powstają nowe raty alimentów,
• ustalone alimenty wygasają,
• nie można żądać od spadkobierców alimentów „zamiast” zmarłego.

Zaległe alimenty a śmierć dłużnika alimentacyjnego

Sytuacja wygląda zupełnie inaczej w przypadku zaległych alimentów.

Czasami zdarza się, że osoba zobowiązana do płacenia alimentów, nie płaci ich w ogóle albo płaci, ale jedynie częściowo, spóźnia się z płatnościami. Wówczas powstają tak zwane zaległe, niezapłacone alimenty.

Czy takie zaległe alimenty są dziedziczone?

Tak. Należności alimentacyjne, które stały się wymagalne przed śmiercią zobowiązanego do alimentów wchodzą w skład spadku.

Innymi słowy, jeżeli w chwili śmierci dłużnika alimentacyjnego istniały zaległe, niezapłacone dotychczas alimenty, to takie zaległości wchodzą do spadku i stają się długiem spadkowym.

Chodzi o alimenty, które:

• były zasądzone,
• stały się wymagalne przed śmiercią zobowiązanego,
• ale nie zostały zapłacone za życia dłużnika.

W takim przypadku mówimy o konkretnym długu, który może być dochodzony od spadkobierców i jest traktowany jak każdy inny dług spadkowy.

W praktyce oznacza to, że można dochodzić zaległych alimentów wraz z odsetkami od spadkobierców zmarłego.

UWAGA! Można je uzyskać w takim zakresie, w jakim spadkobierca dłużnika alimentacyjnego ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe. Na przykład, jeżeli spadkobierca przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to będzie odpowiadał za wszystkie długi spadkowe, w tym zaległe alimenty do wartości odziedziczonego majątku spadkowego.

W przypadku zaległości alimentacyjnych, które weszły w skład spadku, ich odzyskanie jest możliwe, ale wymaga podjęcia odpowiednich kroków prawnych. Im szybciej podjęte działania, tym większa szansa na odzyskanie należności.

Czego nie można zrobić po śmierci zobowiązanego do alimentów?

Po śmierci osoby zobowiązanej do alimentów:

• nie można żądać nowych alimentów na przyszłość od spadkobierców,
• nie można „przenieść” wydanego wyroku alimentacyjnego na inną osobę,
• nie można egzekwować alimentów przyszłych, które jeszcze nie stały się wymagalne.

To często bywa trudne emocjonalnie, zwłaszcza gdy alimenty były jedynym źródłem utrzymania dziecka.

Jakie są możliwości po śmierci zobowiązanego do alimentów?

W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentów umiera, a drugi opiekun nie jest w stanie samodzielnie utrzymać i zaspokoić wszystkich potrzeb dziecka, można rozważyć następujące rozwiązania:

• ubieganie się o rentę rodzinną dla dziecka,
• sprawdzenie, czy zachodzą podstawy do ustalenia obowiązku alimentacyjnego wobec dalszych krewnych – np. dziadków dziecka (obowiązek alimentacyjny jest wówczas ustalany od nowa, z uwzględnieniem potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych osoby, która ma być zobowiązana).

Podsumowanie

Sam obowiązek alimentacyjny nie podlega dziedziczeniu, ale zaległe alimenty wchodzą w skład spadku i długów spadkowych. Spadkobiercy nie „przejmują” obowiązku alimentacyjnego, ale mogą odpowiadać za długi spadkowe, w tym za zaległe alimenty. Po śmierci zobowiązanego do alimentów warto sprawdzić, czy dziecku przysługuje renta rodzinna albo czy obowiązek alimentacyjny można nałożyć na innych krewnych dziecka. Spadkobierca osoby, która była zobowiązana do alimentów, powinien przed podjęciem decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadku sprawdzić, czy istnieje zadłużenie alimentacyjne, czy też alimenty były płacone na bieżąco.

Para codziennie dzieli mieszkanie, rachunki i wspólne życie, ale w kwestii prawa spadkowego i dziedziczenia osoby będące w konkubinacie są traktowane jak osoby obce.

Jakie są tego konsekwencje? Czym różni się dziedziczenie w małżeństwie od dziedziczenia w konkubinacie? Jakie prawa ma partner/partnerka po śmierci drugiej osoby i jak można się zabezpieczyć?

Przeczytaj artykuł i sprawdź.

Dziedziczenie w małżeństwie

Zgodnie z polskim prawem spadkowym, jeżeli jesteście małżeństwem:

• W przypadku dziedziczenia ustawowego: małżonek dziedziczy po współmałżonku z ustawy,
• Małżonek ma prawo do zachowku,
• W przypadku śmierci małżonka, jeżeli małżonkowie mieszkali razem, drugi małżonek może korzystać z mieszkania i urządzeń domowych przez 3 miesiące od otwarcia spadku,
• Małżonek, po spełnieniu odpowiednich przesłanek, może ubiegać się o rentę po zmarłym współmałżonku,
• Małżonek jako najbliższa rodzina ma ustawowe prawo do decydowania o pochówku zmarłego.

Dziedziczenie w konkubinacie

W konkubinacie sytuacja wygląda zupełnie inaczej:

• W przypadku dziedziczenia ustawowego: partner w konkubinacie (w nieformalnym związku) nie dziedziczy z ustawy,
• Jeżeli nie sporządzono testamentu, w którym partner został wskazany jako spadkobierca – partner w konkubinacie nie dziedziczy niczego z ustawy!
• Partner w konkubinacie nie ma prawa do zachowku,
• Partner w konkubinacie nie ma uprawnienia do korzystania z mieszkania i urządzeń domowych należących do zmarłego partnera,
• Partner w konkubinacie nie nabywa prawa do renty po zmarłym partnerze,
• Partner w konkubinacie nie ma ustawowego prawa do pochówku zmarłego.

Jak zabezpieczyć partnera w konkubinacie?

Testament

W przypadku konkubinatu testament stanowi minimalną formę zabezpieczenia, jeżeli partner chce zabezpieczyć drugiego partnera.

Testament pozwala wskazać, kto ma dziedziczyć majątek.

W testamencie można zapisać mieszkanie, samochód, pieniądze lub inne przedmioty (zapis windykacyjny lub zapis zwykły).

Warto mieć na uwadze, że spadkobiercy ustawowi (rodzina) mogą podejmować próby kwestionowania testamentu, dlatego warto skonsultować prawidłowość jego sporządzenia jak również dobrze jest sporządzić go u notariusza.

Poza testamentem istnieją inne formy zabezpieczenia:

Współwłasność majątku

Podczas zakupu rzeczy można wskazać obojga partnerów jako właścicieli nabytej rzeczy. Na przykład mieszkanie kupione wspólnie przez obojga partnerów, zapisane w księdze wieczystej na obojga partnerów jako współwłaścicieli. W razie śmierci każdy z partnerów ma swoją część. Można również ustanowić taką współwłasność ułamkową, jeżeli jeden z partnerów miał większy (np. ¾), a drugi miał mniejszy (np. 1/4)  wkład finansowy w zakup nieruchomości. Można już po zakupie mieszkania w ramach wzajemnych rozliczeń nakładów, przekazać jakąś część mieszkania drugiemu partnerowi (stanie się wówczas współwłaścicielem nieruchomości).

Darowizna

Można na mocy umowy darowizny przekazać część majątku partnerowi za życia.

Pełnomocnictwa i upoważnienia

Można udzielić pełnomocnictw, które umożliwią drugiemu partnerowi wgląd w sprawy medyczne, administracyjne czy bankowe.

Umowa partnerska

Można zawrzeć umowę cywilnoprawną, w której partnerzy uregulują wspólne zobowiązania i sprawy majątkowe, przedstawią w umowie jak powinien wyglądać podział. Co ważne, umowa taka w świetle prawa spadkowego nie zastąpi testamentu (jest on niezbędny, aby partner mógł dziedziczyć po zmarłym partnerze).

Różnice pomiędzy małżeństwem a konkubinatem w zakresie prawa spadkowego i dziedziczenia

Poniżej przedstawiam krótkie porównanie – najważniejsze różnice pomiędzy małżeństwem a konkubinatem w zakresie prawa spadkowego:

• Dziedziczenie ustawowe:
  • Małżeństwo – automatyczne, z góry przewidziane przez prawo.
  • Konkubinat – brak dziedziczenia ustawowego, wszystko zależy od testamentu.
• Zachowek:
  • Małżeństwo – małżonek ma ustawowe prawo do zachowku.
  • Konkubinat – brak ustawowego prawa do zachowku.
• Mieszkanie/dom i majątek wspólny:
  • Małżeństwo – jeżeli w małżeństwie obowiązywała ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, to część majątku należy do małżonka, a druga część jest przedmiotem spadku po zmarłym współmałżonku.
  • Konkubinat – partner może zostać z niczym, jeżeli nie jest formalnym współwłaścicielem rzeczy.
• Renta i świadczenia:
  • Małżeństwo – możliwość ubiegania się o rentę po zmarłym.
  • Konkubinat – brak prawa do renty.
• Pochówek i decyzje po śmierci:
  • Małżeństwo – małżonek ma prawo decydowania o pochówku.
  • Konkubinat – ustawowe prawo decydowania o pochówku ma rodzina.
• Dostęp do urzędów i informacji:
  • Małżeństwo – łatwy dostęp do dokumentów i spraw urzędowych.
  • Konkubinat – partner traktowany jest jak osoba obca, konieczne jest stosowne pełnomocnictwo lub upoważnienie.
• Podatek od spadku:
  • Małżeństwo – korzystne ulgi i zwolnienia podatkowe,
  • Konkubinat – brak przywilejów w zakresie ulg podatkowych.

Tematyka dziedziczenia w przypadku konkubinatu czy związku partnerskiego (wiem, nie każdy lubi określenie „konkubinat” J) jest bardzo ważna. Miłość miłością, ale czasami ta miłość i uczucia nie wystarczą, jeżeli jedno z partnerów umrze, a nie zostały wprowadzone zabezpieczenia dla drugiego z partnerów. Znam wiele sytuacji, gdy druga osoba zostawała z niczym, w bardzo trudnym położeniu, pomimo że wraz z partnerem od lat tworzyła nie tylko związek, ale także miała wkład w budowanie majątku. Małżeństwo daje małżonkom automatyczne prawa do dziedziczenia z ustawy oraz wiele innych przywilejów. W przypadku konkubinatu jest inaczej. Bez odpowiednich zabezpiecz

Rozstania rzadko kiedy bywają proste. Emocje, podział majątku, alimenty, kontakty. W tym wszystkim łatwo zapomnieć o tym, jakie są skutki prawne rozstania w kontekście prawa spadkowego i dziedziczenia.

Klienci często pytają: „Czy były mąż/była żona po mnie dziedziczy?” albo: „Co z dziedziczeniem, gdy sprawa rozwodowa trwa, ale wyrok jeszcze nie zapadł?”

Tematyka ta jest bardzo ważna, a jednak mam wrażenie, że często jest pomijana lub zapominana i odkładana na bok. Natomiast skutki prawne niewiedzy mogą być bardzo poważne!

W poniższym artykule postaram się przybliżyć Ci temat dziedziczenia po rozstaniu i odpowiedzieć na najważniejsze pytania:

• Czy były małżonek dziedziczy spadek?
• Kiedy były małżonek nie ma prawa do spadku po małżonku?
• Co się dzieje z dziedziczeniem po małżonku, gdy sprawa rozwodowa jest w toku?
• Jakie skutki prawne dla dziedziczenia ma separacja małżonków?

Dziedziczenie po rozwodzie

Wyobraź sobie taką sytuację: prawomocny rozwód za tobą, dokument w szufladzie, każde z Was idzie w swoją stronę.
I tutaj dobra wiadomość. W przypadku uzyskania prawomocnego rozwodu, sytuacja jest jasna i jednoznaczna.

Z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie byli małżonkowie nie dziedziczą po sobie z ustawy ani nie mają prawa do zachowku.

Małżeństwo zostało zakończone prawomocnie, prawo do dziedziczenia po sobie również.

Co jest istotne? Orzeczenie rozwodu musi być prawomocne.

Po uzyskaniu prawomocnego wyroku rozwodowego były małżonek może dziedziczyć po swoim byłym małżonku jedynie na podstawie testamentu.

Jeżeli więc w trakcie trwania małżeństwa sporządziłeś testament, w którym jako spadkobiercę lub zapisobiercę wskazałeś małżonka, a następnie rozwiedliście się i nie chcesz, żeby były małżonek dziedziczył po Tobie, pamiętaj, aby zmienić testament.  

Czy małżonek w trakcie rozwodu ma prawo do spadku z ustawy?

Odpowiedź na to pytanie często zaskakuje moich Klientów, szczególnie wówczas, gdy małżonkowie od lat ze sobą nie zamieszkują i prowadzą osobne życia.

Wielu osobom wydaje się, że jeśli rozwód jest „na ostatniej prostej”, to drugi małżonek już nic nie odziedziczy.

To niestety nieprawda. Jest to mit, który może prowadzić do wielu bardzo bolesnych i kosztownych sytuacji oraz komplikacji.

Z przepisów prawa spadkowego wynika, że dopóki rozwód nie jest prawomocny, małżonkowie nadal dziedziczą po sobie ustawowo.

Dlaczego tak się dzieje?
Ponieważ z punktu widzenia prawa mąż i żona nadal są formalnie małżeństwem.
Fakt, że postępowanie rozwodowe trwa i relacja pomiędzy małżonkami już nie istnieje, nie ma żadnego znaczenia.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli mąż lub żona umrze w trakcie sprawy rozwodowej, to drugi małżonek:

• wchodzi do kręgu spadkobierców ustawowych (razem z dziećmi bądź innymi krewnymi, np. rodzicami zmarłego),
• dziedziczy z ustawy,
• ma prawo do zachowku (np. jeżeli został pominięty w testamencie),

Innymi słowy: postępowanie rozwodowe co do zasady nie odbiera praw do spadku po małżonku, dopóki nie zapadnie prawomocny wyrok rozwodowy.

To ogromne ryzyko dla osób w trudnych, konfliktowych związkach, szczególnie tych, które faktycznie od lat już nie istnieją, każde z małżonków żyje osobno albo małżonkowie faktycznie założyli już nowe rodziny.

Wiele osób w takiej sytuacji czuje niesprawiedliwość. Zdarzają się takie historie, kiedy pomiędzy małżonkami był duży konflikt, sąd wyznaczył już termin ogłoszenia wyroku rozwodowego, ale jeden z małżonków nagle umiera, np. ginie w wypadku samochodowym.

Co się dzieje wówczas? Czy osoba, z którą zmarły nie chciał już mieć nic wspólnego nadal ma prawo do spadku?

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia

Przepisy prawa, a dokładnie art. 940 kodeksu cywilnego przewidują pewien wyjątek. Jest nim możliwość wyłączenia małżonka od dziedziczenia, jeżeli:

• postępowanie o rozwód było w toku,
• zmarły spadkodawca żądał rozwodu z winy drugiego małżonka,
• żądanie rozwodu z winy drugiego małżonka było uzasadnione.

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia po drugim małżonku wymaga przeprowadzenia postępowania sądowego, ponieważ o takim wyłączeniu orzeka sąd.

Wniosek o wyłączenie małżonka od dziedziczenia może złożyć każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych.

Postępowanie o wyłączenie małżonka od dziedziczenia po współmałżonku jest skomplikowane, ponieważ wymaga oceny wszystkich okoliczności, w tym okoliczności dotyczących rozwodu, postępowania rozwodowego, tego na jakim etapie była sprawa o rozwód, analizy dowodów .

W praktyce warto tutaj korzystać z profesjonalnej pomocy adwokata. Takie postępowanie stanowi często jedyną szansę na sprawiedliwość dla rodziny zmarłego, która nie chce, aby osoba odpowiedzialna za rozpad małżeństwa otrzymała spadek.

Separacja sądowa a dziedziczenie po małżonku

Sądowa separacja może zostać orzeczona, jeżeli pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Nie jest to zatem rozkład trwały, lecz etap, w którym w małżeństwie nie dzieje się dobrze, istnieje jeszcze nadzieja, że małżeństwo uda się uratować.

Skutki prawne separacji są bardzo podobne do rozwodu, również w prawie spadkowym.

Oznacza to, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o separacji:

• małżonkowie nie dziedziczą po sobie,
• małżonkowie nie mają prawa do zachowku (np. jeżeli małżonek został pominięty w testamencie),
• małżonkowie mogą dziedziczyć po sobie tylko z testamentu (jeżeli zostaną w nim wskazani).

Pamiętaj jednak, aby nie mylić separacji sądowej z separacją faktyczną. Skutki są zupełnie różne, co wyjaśniam poniżej.

Separacja faktyczna a dziedziczenie po małżonku

Separacja faktyczna (nieformalna) to sytuacja, w której małżonkowie w praktyce czasowo się rozstali, nie mieszkają razem lub nie prowadzą wspólnego gospodarstwa, często żyjąc jakby byli po rozwodzie.

Taka separacja faktycznie (nieformalna) nie ma jednak żadnych konsekwencji z punktu widzenia prawa, zarówno prawa cywilnego, rodzinnego jak i prawa spadkowego.

W świetle prawa małżonkowie nadal są małżeństwem, a zatem:

• dziedziczą po sobie,
• mają prawo do zachowku (jeżeli małżonek został pominięty w testamencie).

Separacja faktyczna, czyli separacja „na słowo”, „na próbę”, „na jakiś czas” nie ma żadnego wpływu na dziedziczenie i prawo do spadku po małżonku. I nie ma znaczenia, że ostatni wspólny obiad jedliście 8 lat temu.

Podsumowanie

Nie ulega wątpliwości, że po prawomocnym orzeczeniu rozwodu małżonkowie tracą prawo do dziedziczenia po sobie z ustawy. Jednak warto pamiętać o mniej oczywistych przypadkach: separacji i śmierci jednego z małżonków w trakcie postępowania rozwodowego. Konsekwencje prawne w tych sytuacjach są różne. Każda sprawa jest inna, duże znaczenie mają okoliczności, kontekst, relacje partnerów, szczególnie wówczas, gdy rozwód jest w toku, śmierć nastąpiła nagle bądź małżonkowie od lat pozostawali w faktycznej separacji.

Prawo spadkowe jest tematem, który wielu z nas odkłada „na później”. Wiem, że temat ten nie należy do najłatwiejszych i najprzyjemniejszych. Niestety takie też w życiu bywają.

Testament bardzo często wydaje się czymś, co dotyczy tylko osób starszych lub bardzo zamożnych. Jednak to nie do końca prawda. Życie pokazuje, że warto jasno określić swoją wolę na wypadek śmierci. Pomaga to uniknąć nieporozumień, daje spokój bliskim i pokazuje ostatnią wolę zmarłego.

Przygotowałam dla Was Niezbędnik Spadkowy – krótki poradnik, który pomoże Ci podjąć decyzję, czy potrzebujesz testamentu i kiedy warto spisać testament.
Przeczytaj listę punkt po punkcie i sprawdź, czy spisanie testamentu jest Ci rzeczywiście potrzebne.

Niezbędnik Spadkowy – Checklista czy potrzebujesz testamentu

PO PIERWSZE   Czy masz majątek, który chciałbyś rozdzielić w konkretny sposób?

• Masz mieszkanie, dom, działkę, samochód, oszczędności, dzieła sztuki, papiery wartościowe?
• Chcesz, aby po Twojej śmierci majątek trafił do konkretnej osoby/ osób (niekoniecznie tylko do najbliższej rodziny)?
• Chcesz, aby po Twojej śmierci poszczególne przedmioty trafiły do konkretnej osoby/osób?

➡ Jeśli tak, testament to najlepszy sposób, by uniknąć sporów i nieporozumień oraz przedstawić swoją wolę.

PO DRUGIE   Czy żyjesz w nieformalnym związku?

• Nie jesteście małżeństwem, ale wspólnie prowadzicie dom lub macie wspólny majątek?
• Jesteście w nieformalnym związku partnerskim, żyjecie w konkubinacie?

➡ Czy partner dziedziczy bez ślubu? W świetle prawa Twój partner (konkubent) z nieformalnego związku nie dziedziczy z ustawy! Bez testamentu wszystko przypadnie spadkobiercom ustawowym.
➡ Testament pozwala zabezpieczyć partnera lub partnerkę z nieformalnego związku.

PO TRZECIE   Czy masz dzieci z różnych związków?

• Masz dzieci z różnych związków, z poprzedniego małżeństwa lub relacji?
• Chcesz w określny sposób podzielić swój majątek pomiędzy poszczególne dzieci (niekoniecznie po równo)?

➡Bez testamentu dziedziczenie będzie odbywać się na podstawie ustawy, czyli wszystkie dzieci zgodnie z ustawą dziedziczą po równo.

PO CZWARTE   Czy masz osoby, które chcesz wyróżnić albo pominąć w dziedziczeniu?

• Chcesz zapisać coś konkretnego wnukowi, przyjacielowi, organizacji charytatywnej?
• Nie chcesz, aby dana osoba dziedziczyła po Tobie?
• ➡ Bez testamentu dziedziczenie następuje na podstawie ustawy. Nie masz wtedy wpływu na to kto będzie dziedziczył.

➡ Testament pozwala Ci w pełni decydować o swoim majątku.

PO PIĄTE   Czy prowadzisz firmę lub działalność gospodarczą?

• Jesteś właścicielem firmy, prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, masz udziały w spółce udziałów?
• Zależy Ci na ochronie firmy przed podziałem lub sprzedażą po Twojej śmierci?
• Chcesz, aby firma nadal funkcjonowała po Twojej śmierci?

➡ Brak testamentu może sparaliżować firmę po Twojej śmierci.
➡ W testamencie możesz wskazać, kto ma przejąć firmę  lub jak mają zostać podzielone udziały.

➡ Zastrzegam, że sukcesja firmy, biznesu to jednak temat bardziej złożony i wymaga podjęcia wielu czynności. Sam testament nie wystarczy w pełni zabezpieczyć firmy, w szczególności jeśli chodzi o firmę prowadzoną w formie jednoosobowej działalności gospodarczej.

PO SZÓSTE   Czy chcesz uniknąć rodzinnych konfliktów?

• Wiesz, że Twoja rodzina ma różne oczekiwania co do spadku?
• Ustalałeś ustnie, rozmawiałeś z rodziną na temat swojego majątku i jego podziału po Twojej śmierci?
• Chcesz uniknąć sporów sądowych między członkami rodziny?

➡ Jasny testament może zapobiec długim procesom sądowym i napięciom między bliskimi.
➡ Testament to często najlepszy sposób na zachowanie rodzinnego spokoju (a przynajmniej na podjęcie próby zachowania rodzinnego spokoju i zgody w rodzinie).

PO SIÓDME   Czy chcesz zaoszczędzić rodzinie czasu i formalności?

• Testament może uprościć i przyspieszyć formalności związane ze stwierdzeniem nabycia spadku/poświadczeniem dziedziczenia.
• Jasny, poprawnie sporządzony testament może ograniczyć ryzyko sporów w sądzie.

➡ Dzięki temu Twoi bliscy mogą uniknąć trudności i zaoszczędzić czas.

Podsumowanie: Kiedy warto spisać testament?

• Masz jakikolwiek majątek (nawet niewielki)
• Żyjesz w związku nieformalnym
• Masz dzieci z różnych związków
• Chcesz kogoś szczególnie uhonorować lub pominąć
• Prowadzisz firmę
• Zależy Ci na spokoju w rodzinie

Jeżeli przynamniej na jedno z powyższych pytań odpowiedziałeś „tak”, warto sporządzić testament. Testament to nie tylko dokument prawny, ale także sposób na uporządkowanie swoich spraw i zadbanie o bliskich.

Wskazówka na koniec:

Testament możesz sporządzić:

• samodzielnie – Dowiedz się więcej w artykule: Testament własnoręczny- co powinien zawierać i jakie są najczęstsze błędy
• lub u notariusza (rozwiązanie bezpieczniejsze i trudniejsze do podważenia).

W pewnych przypadkach nie warto odkładać spraw na później. Decyzja, którą podejmiesz dziś, może kiedyś oszczędzić Twoim bliskim wielu problemów.

Śmierć kogoś bliskiego to nie tylko trudny moment, lecz często konieczność zajęcia się formalnościami i uregulowania spraw majątkowych.

Prawdopodobnie prędzej czy później w swoim życiu usłyszysz o postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku.

Postępowanie to toczy się przed sądem i ma na celu potwierdzenie, kto jest spadkobiercą po zmarłym. Jeśli jest kilku spadkobierców, sąd wskazuje również, w jakich częściach (udziałach) poszczególni spadkobiercy dziedziczą spadek. Postępowanie toczy się na wniosek, czyli aby sąd wszczął taką procedurę potrzebne jest złożenie odpowiedniego wniosku. Sąd wydaje postanowienie, w którym formalnie wskazuje, kto jest spadkobiercą po danej osobie. Jest to bardzo ważny dokument, ponieważ bez niego trudno jest cokolwiek zrobić z odziedziczonym majątkiem, na przykład sprzedać nieruchomość czy wypłacić pieniądze z konta zmarłego.

Kto może zainicjować taką sprawę? I od czego zacząć?

Czasami moi Klienci przychodzą z przekonaniem, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć jedynie spadkobierca.

Nic bardziej mylnego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a konkretnie z art. 1025 § 1 k.c. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca w tym interes.

Co to właściwie oznacza?

To znaczy, że wydanie przez sąd postanowienia może mieć wpływ na prawa lub sytuację osoby, która taki wniosek składa. Innymi słowy, brak postanowienia spadkowego stanowi dla określonej osoby lub podmiotu przeszkodę do realizacji jego praw.

Na przykład, jeśli sąd potwierdzi, że to Ty dziedziczysz, możesz przejąć dom, spłacić długi albo dochodzić zachowku. Jeśli nie jesteś spadkobiercą, ale pożyczyłeś zmarłemu pieniądze, możesz chcieć wiedzieć, kto teraz odpowiada za spłatę długu, aby zgłosić się do tej osoby po odzyskanie pieniędzy lub założyć sprawę sądową o zapłatę.

Katalog osób uprawnionych do złożenia wniosku

Nie istnieje zamknięty katalog osób czy podmiotów, które mogą złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Przepis został tak sformułowany, aby można było w zależności od konkretnego przypadku i okoliczności danej sprawy, ocenić czy dana osoba ma interes w złożeniu takiego wniosku.

Przede wszystkim taki interes mają osoby, które uważają, że są spadkobiercami. Jeżeli zaś wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa jakikolwiek inny podmiot, to wówczas sąd będzie sprawdzał, czy w danej sytuacji ten podmiot ma interes, aby złożyć wniosek.

Do najważniejszych osób i podmiotów, które mogą złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należą:

• spadkobiercy ustawowi (np. dzieci, małżonek, rodzice),
• spadkobiercy testamentowi (wskazani w testamencie),
• spadkobiercy spadkobierców (np. dzieci zmarłego spadkobiercy),
• zapisobiercy i dalsi zapisobiercy,
• zapisobiercy windykacyjni,
• uprawnieni do zachowku,
• wierzyciele zmarłego spadkodawcy (np. bank),
• wierzyciele spadkobierców,
• wierzyciele zapisobierców,
• osoby, które kupiły udział w spadku lub spadek,
• współwłaściciele nieruchomości jeśli jeden ze współwłaścicieli zmarł,
• wspólnik w spółce, jeśli zmarł jeden ze wspólników.

W jakim celu składa się taki wniosek?

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie jest obowiązkowy, lecz w praktyce często konieczny. Bez formalnego potwierdzenia, kto jest spadkobiercą trudno sprzedać lub podzielić majątek, uregulować długi zmarłego, wypłacić pieniądze z konta zmarłego spadkodawcy.

Wniosek można złożyć w dowolnym momencie, ponieważ nie ma żadnego konkretnego terminu na jego złożenie.

Z doświadczenia wiem jednak, że im szybciej tym lepiej, gdyż można wtedy łatwiej załatwić formalności i uporządkować sprawy po zmarłym.

Jak złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca pobytu zmarłego. Do wniosku trzeba dołączyć:

• akt zgonu spadkodawcy,
• testament (jeśli istnieje),
• odpisy aktów urodzenia/małżeństwa,
• dane wszystkich potencjalnych spadkobierców.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku to pierwszy krok do uporządkowania spraw po śmierci bliskiej osoby.

Czy zawsze trzeba iść do sądu?

Nie.

Masz dwie możliwości:

1. sąd – złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku,
2. notariusz – może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia. Z takiej możliwości mogą skorzystać spadkobiercy zmarłego. Kiedy? Co do zasady, jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni i są w stanie wszyscy razem stawić się u notariusza. Wówczas jest to szybka i prosta opcja.

Masz wątpliwości, czy możesz złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku? Nie wiesz jak wygląda postępowanie i co musisz przygotować? Skontaktuj się ze mną. Wyjaśnię Ci krok po kroku, jakie masz możliwości i jak mogę Ci pomóc.

Spadek. Wielu osobom słowo to kojarzy się głównie z domem, mieszkaniem i pieniędzmi. Czy faktycznie to główne albo jedyne rzeczy, które mogą wchodzić w skład spadku? Niekoniecznie.

Spadek to coś więcej niż tylko majątek. Zdarza się, że razem z nim dziedziczy się także długi.

Zacznijmy od początku. Słowo spadek ma swoją definicję w kodeksie cywilnym. Zgodnie z nią spadek to prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które przysługują spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzą na spadkobierców w drodze dziedziczenia.

Co jest kluczowe w tej definicji? Że są to zarówno prawa majątkowe jak i obowiązki majątkowe, czyli wszystko, co jest dobrem materialnym i co można wycenić w pieniądzach.

Do praw majątkowych należą aktywa, takie jak mieszkanie, samochód, oszczędności.

Do zobowiązań majątkowych należą pasywa, na przykład kredyt, pożyczka, niezapłacone podatki wobec urzędu skarbowego.

Nie chodzi więc tylko o to, co możesz otrzymać, ale także o to, co trzeba ewentualnie spłacić.

Skład spadku może być bardzo różny w zależności od tego, co posiadał zmarły.

Do najczęściej występujących aktywów majątku spadkowego należą:

• prawo własności lub współwłasności nieruchomości: domy, mieszkania, działki, garaże, udziały w nieruchomościach,
• prawo własności lub współwłasności rzeczy ruchomych: samochody, sprzęt elektroniczny, meble, biżuteria, dzieła sztuki, przedmioty wartościowe,
• spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,
• środki finansowe: pieniądze na rachunkach bankowych, lokatach,
• obligacje, akcje,
• inne prawa majątkowe: udziały w spółkach, autorskie prawa majątkowe, prawo z weksla lub czeku.

Jeśli chodzi o długi wchodzące w skład spadku, można podzielić je na dwie kategorie.

Do najczęściej występujących długów spadkowych istniejących w chwili śmierci spadkodawcy należą:

• kredyty, pożyczki,
• niezapłacone rachunki,
• zaległy czynsz najmu,
• zaległości podatkowe,
• zaległości w ZUS,
• poręczenia (jeśli zmarły ich udzielił),
• zaległe zasądzone a niezapłacone alimenty.

Do kategorii długów spadkowych, które powstały po śmierci spadkodawcy, należą:

• koszty pogrzebu spadkodawcy w zakresie, w jakim pogrzeb odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku,
• koszty postępowania spadkowego,
• roszczenia o zachowek,
• obowiązek wykonania zapisów zwykłych,
• obowiązek wykonania poleceń.

Co nie wchodzi w skład spadku?

Według przepisów kodeksu cywilnego w skład spadku nie wchodzą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Tytułem przykładu można tutaj wskazać: dobra osobiste, uprawnienie do renty, służebność osobistą, autorskie prawa osobiste, środki pieniężne z polisy ubezpieczeniowej.

Pamiętaj, że długi wchodzą w skład spadku na równi z aktywami.

Warto więc sprawdzić skład spadku przed podjęciem decyzji o jego przyjęciu lub odrzuceniu.